CA125 بالا یعنی چه؟ علت‌ها، حد نرمال و تفسیر آزمایش CA-125

جواب آزمایش را گرفته‌اید و کنار CA125 عددی بالاتر از محدوده‌ی مرجع نوشته شده است، یا پزشک این آزمایش را برایتان نوشته و نمی‌دانید چرا؟ طبیعی است که اول فکرتان به سرطان برود، ولی بیشتر زنان سالمی که CA125 بالا دارند سرطان تخمدان یا سرطان دیگری ندارند [2]. قاعدگی، بارداری، اندومتریوز، فیبروم رحم، عفونت لگن و بیماری کبد هم می‌توانند این عدد را بالا ببرند [1].

پاسخ کوتاه – CA125 چیست؟ پروتئینی در خون است. آزمایش آن بیشتر برای پیگیری درمان سرطان تخمدان و بررسی توده‌ی لگنی به کار می‌رود [1]. – حد نرمال: در بیشتر آزمایشگاه‌ها عدد بالاتر از ۳۵ واحد در میلی‌لیتر (U/mL) غیرطبیعی حساب می‌شود. محدوده‌ی آزمایشگاه‌ها کمی فرق دارد، پس عدد مرجعِ کنار جواب خودتان را ملاک بگذارید [2][3]. – CA125 بالا یعنی سرطان؟ نه لزوماً. در یک بررسی بیمارستانی، از ۱۹۵ جواب بالای زنانی که برای شک به سرطان آزمایش شده بودند، فقط ۳۹ مورد (۲۰٪) سرطان تخمدان بود [14]. – علت‌های غیرسرطانی شایع: قاعدگی، بارداری، اندومتریوز، فیبروم، عفونت لگن (PID)، کیست تخمدان، بیماری کبد و جمع شدن مایع در شکم یا اطراف ریه [1][5][12][20]. – CA125 نرمال سرطان را رد نمی‌کند: در مراحل اولیه‌ی سرطان تخمدان، CA125 فقط در حدود نیمی از بیماران بالاست [4][13]. – ناشتا لازم نیست [1][4]. بهتر است آزمایش در روزهای قاعدگی انجام نشود، چون قاعدگی می‌تواند آن را ۲ تا ۳ برابر کند [5]. – درمان: خود عدد درمان نمی‌شود. پزشک علت را پیدا و درمان می‌کند. – قدم بعدی: معمولاً سونوگرافی (اغلب واژینال) و گاهی تکرار آزمایش، سی‌تی‌اسکن یا MRI [3][11].

CA125 چیست و چرا اندازه‌گیری می‌شود؟

CA125 (آنتی‌ژن سرطانی ۱۲۵، Cancer Antigen 125) پروتئینی است که آزمایش خون مقدار آن را اندازه می‌گیرد. به آن «تومور مارکر» یا نشانگر تومور می‌گویند [1]. این پروتئین فقط مال تخمدان نیست. سلول‌های اپیتلیال تخمدان و سلول‌های پوشاننده‌ی اندومتر (لایه‌ی داخلی رحم)، لوله‌های فالوپ، پرده‌ی صفاق (پوشش داخل شکم)، پرده‌ی جنب (پوشش ریه) و پرده‌ی دور قلب هم آن را می‌سازند [4].

اندام‌های تناسلی زن وقتی ملتهب می‌شوند، مثلاً در زمان قاعدگی، ممکن است CA125 بیشتری بسازند. سرطان تخمدان هم می‌تواند سطح آن را بالا ببرد [1]. به همین دلیل، عدد CA125 به‌تنهایی بیماری خاصی را نشان نمی‌دهد.

کاربرد اصلی این آزمایش پیگیری است: پزشک با آن می‌بیند درمان سرطان تخمدان جواب می‌دهد یا نه، و آیا سرطان بعد از درمان برگشته است [1]. مؤسسه‌ی ملی سرطان آمریکا (NCI) هم CA125 را نشانگر خونی سرطان تخمدان می‌داند که به تشخیص، ارزیابی پاسخ به درمان و بررسی عود کمک می‌کند [6]. برای آشنایی کلی با این نوع آزمایش‌ها، مطلب تومور مارکر در آزمایش خون؛ کاربرد و محدودیت‌های آن را ببینید.

چه کسانی آزمایش CA125 می‌دهند؟

اگر برایتان سؤال است «کیا این آزمایش را می‌دهند»، طبق منابع پزشکی این آزمایش معمولاً در این موقعیت‌ها درخواست می‌شود:

• زنانی که سرطان تخمدان دارند: در طول درمان و بعد از آن، برای دیدن پاسخ به درمان و پیگیری عود [1].
• وقتی در سونوگرافی یا تصویربرداری توده‌ی مشکوکی در لگن یا تخمدان دیده شده است [1].
• زنانی که علائم پایدار دارند: مثل درد لگن، نفخ یا زود سیر شدن که برطرف نشده است [4]. در بریتانیا اگر پزشک عمومی به سرطان تخمدان شک کند، معمولاً آزمایش خون و سونوگرافی را با هم درخواست می‌کند [11].
• زنان پرخطر، به تشخیص پزشک [1]:
• مادر، خواهر یا چند نفر از خویشاوندان مبتلا به سرطان تخمدان
• سابقه‌ی خانوادگی سرطان پستان یا روده‌ی بزرگ
• جهش ژن‌های BRCA1 یا BRCA2 یا سندرم لینچ
• سابقه‌ی شخصی سرطان پستان، رحم یا روده‌ی بزرگ

چه کسانی نباید این آزمایش را برای «چکاپ» بدهند؟ زنان بدون علامت و بدون خطر بالا. پزشک نمی‌تواند از CA125 برای غربالگری کسی که در خطر بالا نیست استفاده کند، چون بیماری‌های غیرسرطانی هم آن را بالا می‌برند [1]. کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا (USPSTF) هم غربالگری سرطان تخمدان را در زنان بدون علامت توصیه نمی‌کند [8] (بخش غربالگری را پایین‌تر ببینید).

حد نرمال CA125 چقدر است؟

• عدد رایج: در بیشتر آزمایشگاه‌ها، سطح بالاتر از ۳۵ U/mL غیرطبیعی حساب می‌شود [2][3].
• چرا ۳۵؟ این حد به این دلیل انتخاب شد که فقط حدود ۱٪ از افراد سالم بالاتر از آن بودند [4]. یک آزمایشگاه بیمارستانی NHS این نسبت را ۱ تا ۲ درصد افراد سالم ذکر می‌کند [5].
• چرا آزمایشگاه‌ها فرق دارند؟ آزمایشگاه‌ها ممکن است کیت و روش متفاوتی داشته باشند [3]. حتی یک نمونه‌ی خون روی دستگاه‌های مختلف ممکن است عدد کمی متفاوت بدهد [4]. پس همیشه عدد خود را با محدوده‌ی مرجع چاپ‌شده روی برگه‌ی همان آزمایشگاه مقایسه کنید. اگر قرار است عدد را در طول زمان دنبال کنید، بهتر است آزمایش در یک آزمایشگاه تکرار شود.
• سن و یائسگی: سطح CA125 در زنان سالمِ قبل از یائسگی به‌طور محسوسی بالاتر است. این آزمایش در زنان یائسه، که بیشتر بیماران سرطان تخمدان را تشکیل می‌دهند، حساس‌تر است [13]. مطلب یائسگی؛ علائم و مدیریت سلامت در این دوران را هم ببینید.

آستانه‌های سنی جدید در بریتانیا (NICE، آوریل ۲۰۲۶)

مؤسسه‌ی ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE) در ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ راهنمای ارجاع خود را به‌روز کرد. دلیلش این بود که عدد ۳۵ خطر سرطان تخمدان را در همه‌ی سنین یکسان پیش‌بینی نمی‌کند [26]. طبق این راهنما، برای زنان علامت‌دار ۴۰ سال به بالا این آستانه‌ها برای درخواست سونوگرافی فوری به کار می‌رود [25]:

برای ۳۹ سال و کمتر، این راهنما می‌گوید CA125 به‌تنهایی مبنای تصمیم نباشد، چون در این سن دقت کافی ندارد. به جای آن سونوگرافی شکم و لگن در نظر گرفته می‌شود [25].

توجه: این جدول آستانه‌ی تصمیم برای زنان علامت‌دار در نظام سلامت بریتانیاست، نه «محدوده‌ی نرمال» آزمایشگاه. یعنی عدد ۲۸ برای یک زن ۶۵ ساله‌ی بی‌علامت به معنای بیماری نیست. تفسیر عدد شما با پزشک خودتان است.

CA125 بالا یعنی سرطان دارم؟

نه لزوماً. طبق مدلاین‌پلاس، در زنان سالم CA125 بالا معمولاً به معنای سرطان تخمدان نیست و بیشتر آن‌ها نه سرطان تخمدان دارند و نه سرطان دیگری [2].

در یک ممیزی بیمارستانی در انگلستان، زنانی که به دلیل شک به بدخیمی آزمایش شده بودند بررسی شدند. از ۱۹۵ جواب بالا، فقط ۳۹ مورد (۲۰٪) سرطان تخمدان بود. ۴۸ مورد (۲۶٪) سرطان‌های دیگر، ۲۶ مورد (۱۴٪) بیماری خوش‌خیم تخمدان و ۱۸ مورد (۹٪) بیماری‌های خوش‌خیم زنان مثل فیبروم بودند [14].

برعکسش هم درست است: CA125 نرمال سرطان را رد نمی‌کند. در مراحل اولیه‌ی سرطان تخمدان، سطح CA125 ممکن است پایین باشد [1]. طبق یک مرور علمی، CA125 در حدود ۵۰٪ از تومورهای مرحله‌ی اولیه و ۹۲٪ از تومورهای مرحله‌ی پیشرفته بالاست [13]. در کل، حدود ۸۰٪ بیماران سرطان تخمدان CA125 بالا دارند [13]. نوع موسینوس سرطان تخمدان کمترین سطح CA125 را دارد [13].

علت بالا بودن CA125 در زنان

علت‌های طبیعی (فیزیولوژیک)

• قاعدگی: CA125 در زمان قاعدگی بالا می‌رود [1][13]. به گفته‌ی یک آزمایشگاه بیمارستانی NHS، قاعدگی ممکن است سطح آن را ۲ تا ۳ برابر کند [5].
• بارداری: بارداری در فهرست علت‌های غیرسرطانی CA125 بالاست [1][3]. آن آزمایشگاه NHS می‌گوید در دو سه‌ماهه‌ی اول بارداری ممکن است افزایش خفیف دیده شود [5]. یک مرور علمی هم گزارش می‌کند سطح CA125 از زمان زایمان بالا می‌رود و تا ۴۸ ساعت بعد از آن بالا می‌ماند [13].

بیماری‌های خوش‌خیم زنان

• اندومتریوز: از شایع‌ترین علت‌های خوش‌خیم CA125 بالاست [1][13] (بخش جداگانه‌ی پایین را ببینید). مطلب آندومتریوز چیست؟ را هم بخوانید.
• فیبروم (میوم) رحم: در یک مطالعه، ۱۹.۷٪ بیماران فیبروم CA125 غیرطبیعی بالا داشتند. سطح آن در کسانی که آدنومیوز هم داشتند یا دست‌کم یک میوم ۵ سانتی‌متری یا بزرگ‌تر داشتند، بیشتر بود [17]. مطالب فیبروم رحم و آدنومیوز رحم را ببینید.
• بیماری التهابی لگن (PID): عفونت اندام‌های تناسلی زنانه می‌تواند CA125 را بالا ببرد [1][5].
• کیست‌ها و توده‌های خوش‌خیم تخمدان: کیست تخمدان در فهرست علت‌های غیرسرطانی است [12]. در یک مطالعه روی زنانی که برای بیماری خوش‌خیم زنان جراحی می‌شدند، CA125 در ۲۱٪ کیست‌های درموئید و ۲۰٪ تومورهای سروز خوش‌خیم تخمدان بالا بود [15].

بیماری‌های غیرزنانه (در مردان هم رخ می‌دهند)

• بیماری کبد و سیروز: در یک مطالعه روی بیماران سیروزی، ۸۵٪ (۱۴۷ نفر) CA125 بالا داشتند. میانگین آن در بیماران بدون آسیت ۳۶، با آسیت خفیف ۲۱۸ و با آسیت متوسط ۵۳۴ U/mL بود [18].
• جمع شدن مایع در شکم (آسیت) یا اطراف ریه (پلورال افیوژن): در یک مطالعه‌ی مقایسه‌ای، ۸۷٪ بیماران با مایع اطراف ریه CA125 بالا داشتند. نویسندگان نتیجه گرفتند که CA125 بالا، صرف‌نظر از علت، با وجود مایع در حفره‌های بدن ارتباط نزدیکی دارد [20]. سلول‌های پرده‌ی صفاق خودشان مقدار زیادی CA125 آزاد می‌کنند [18].
• پانکراتیت حاد: در مطالعه‌ای روی ۳,۹۳۹ بیمار، ۳۸.۵٪ CA125 بالای ۳۵ داشتند [19]. مطلب پانکراتیت چیست؟ را ببینید.
• التهاب صفاق (پریتونیت)، از جمله سل صفاقی: CA125 در این وضعیت‌ها ممکن است بالا باشد [5]. در یک مطالعه‌ی کوچک، میانگین CA125 در ۱۱ بیمار سل صفاقی ۳۱۶.۶ IU/mL بود [22].
• نارسایی قلبی و التهاب پرده‌ی دور قلب (پریکاردیت): CA125 در پژوهش‌ها به‌عنوان نشانگر تشخیصی و پیش‌آگهی نارسایی قلبی بررسی شده است [13][21]. پریکاردیت هم در فهرست علت‌هاست [4].
• بیماری التهابی روده [12].

سرطان‌هایی که CA125 را بالا می‌برند

• سرطان تخمدان، لوله‌ی فالوپ و سرطان اولیه‌ی صفاق [3][12]
• سرطان رحم (اندومتر) و دهانه‌ی رحم [12]
• سرطان‌های غیرزنانه مثل پانکراس، پستان، روده‌ی بزرگ، ریه و معده [12][13]

به گفته‌ی آزمایشگاه NHS، هر آدنوکارسینومی در مرحله‌ی پیشرفته ممکن است CA125 را بالا ببرد [5]. توجه کنید که CA125 برای تشخیص این سرطان‌ها ساخته نشده است. مثلاً کلیولند کلینیک می‌گوید این آزمایش برای یافتن سرطان روده قابل اعتماد نیست [3].

جدول خلاصه‌ی علت‌ها

CA125 بالا در اندومتریوز

اندومتریوز یعنی بافتی شبیه لایه‌ی داخلی رحم بیرون از رحم رشد کند. این بیماری از علت‌های شناخته‌شده‌ی CA125 بالاست [1][13]. در مطالعه‌ای روی ۱,۰۴۲ زن که برای بیماری خوش‌خیم زنان جراحی می‌شدند، CA125 در ۶۷٪ زنان مبتلا به اندومتریوز بالا بود. نشانگر دیگری به نام HE4 فقط در ۳٪ آن‌ها بالا بود [15].

با این حال، CA125 راه تشخیص اندومتریوز نیست. یک فراتحلیل نشان داد توان این آزمایش برای تشخیص همه‌ی مراحل اندومتریوز محدود است و فقط در مراحل پیشرفته (III و IV) عملکرد بهتری دارد [16]. تشخیص و درمان اندومتریوز با معاینه، تصویربرداری و نظر متخصص زنان انجام می‌شود، نه با یک عدد.

CA125 در مردان

CA125 فقط مال زنان نیست. در مردان هم اندازه‌گیری می‌شود و در بعضی سرطان‌ها ممکن است بالا باشد [4]. در همان ممیزی بیمارستانی انگلستان، از ۴۸ مردی که این آزمایش را داده بودند، ۲۲ نفر جواب غیرطبیعی داشتند [14]. علت‌های غیرزنانه‌ای که در بالا آمد (سیروز و آسیت، مایع اطراف ریه، پانکراتیت، سل صفاقی، نارسایی قلبی) به جنس ربطی ندارند [18][19][20][21][22].

درباره‌ی حد نرمال در مردان، یک مطالعه روی ۶۵ مرد سالم صدک ۹۵ را ۲۰.۱۷ U/mL گزارش کرد. در ۷۸٪ آن‌ها مقدار ۱۰ U/mL یا کمتر بود. نویسندگان پیشنهاد کردند که برای مردان حد پایین‌تری از عدد رایج در نظر گرفته شود [23]. این پیشنهاد یک مطالعه‌ی کوچک است و محدوده‌ی استاندارد جداگانه‌ای برای مردان در منابع بازشده ندیدم. بنابراین مردی که CA125 بالا دارد باید جوابش را با پزشک داخلی یا پزشک معالج بررسی کند.

آمادگی آزمایش CA125: ناشتا و بهترین زمان

• ناشتا لازم است؟ خیر. برای این آزمایش آمادگی خاصی لازم نیست [1][2]. ناشتا بودن هم لازم نیست و می‌توانید عادی بخورید و بنوشید [4]. اگر همراه آن آزمایش دیگری (مثلاً قند یا چربی خون) نوشته شده، دستور ناشتایی آن آزمایش را رعایت کنید.
• بهترین زمان نسبت به قاعدگی: یک آزمایشگاه بیمارستانی NHS توصیه می‌کند نمونه‌ی CA125 در زمان قاعدگی گرفته نشود، چون ممکن است سطح آن را ۲ تا ۳ برابر کند [5]. اگر روز آزمایش پریود هستید، به پزشک یا آزمایشگاه بگویید [4]. روز دقیق آزمایش را پزشکتان تعیین می‌کند.
• خود نمونه‌گیری: یک نمونه‌ی خون از رگ بازو گرفته می‌شود که معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می‌کشد. خطر آن فقط کمی درد یا کبودی محل سوزن است [1].

تفسیر جواب آزمایش CA125: عدد من یعنی چه؟

برای عددهایی مثل ۴۰، ۵۵ یا ۳۰۰، هیچ جدول معتبری وجود ندارد که بگوید «از این عدد به بالا یعنی سرطان». پزشک عدد را همراه این موارد تفسیر می‌کند:

1. سن و یائسگی: سطح طبیعی در زنان قبل از یائسگی بالاتر است و آزمایش در زنان یائسه حساس‌تر است [13].
2. زمان آزمایش: آیا در زمان قاعدگی، بارداری یا اطراف زایمان گرفته شده است [5][13]؟
3. علائم و بیماری‌های دیگر: مثلاً اندومتریوز، فیبروم، بیماری کبد یا مایع در شکم [1][18][20].
4. سونوگرافی و تصویربرداری: مهم‌ترین مکمل آزمایش است [3][11].
5. روند عدد در چند آزمایش: در کسی که سرطان تخمدان دارد، کاهش CA125 معمولاً یعنی درمان اثر کرده است. ثابت ماندن یا افزایش آن ممکن است یعنی درمان جواب نمی‌دهد یا سرطان برگشته است [1][2].

عددهای خیلی بالا: در ممیزی Moss، غلظت‌های بالای ۱۰۰۰ اختصاصیت آزمایش را برای سرطان تخمدان بیشتر کرد [14]. ولی عددهای چندصدتایی در بیماری‌های خوش‌خیم هم دیده می‌شود، مثلاً میانگین ۵۳۴ در سیروز با آسیت متوسط [18] یا ۳۱۶.۶ در سل صفاقی [22]. پس عدد بالا یعنی باید سریع‌تر و کامل‌تر بررسی شوید، ولی به‌تنهایی تشخیص نیست.

بعد از جواب بالای CA125 چه اتفاقی می‌افتد؟

1. شرح حال و معاینه: پزشک درباره‌ی قاعدگی، بارداری، علائم و سابقه‌ی خانوادگی می‌پرسد و ممکن است معاینه‌ی شکم و لگن انجام دهد [10].
2. سونوگرافی: معمولاً سونوگرافی واژینال (با پروب داخل واژن) یا سونوگرافی شکمی [11].
3. تصویربرداری یا آزمایش بیشتر: پزشک ممکن است سی‌تی‌اسکن یا MRI درخواست کند یا CA125 را بعداً تکرار کند [3]. اگر احتمال علت گذرا مثل قاعدگی وجود دارد، تکرار آزمایش در زمان مناسب منطقی است [5].
4. نشانگرهای کمکی (HE4 و ROMA): برای سرطان تخمدان اپیتلیال، گاهی CA125 و HE4 با هم اندازه‌گیری می‌شوند تا نتیجه دقیق‌تر شود [1].
5. ارجاع به متخصص: در بریتانیا اگر پزشک به سرطان شک کند، بیمار معمولاً ظرف دو هفته به‌طور فوری به متخصص بیمارستان ارجاع می‌شود [10]. تأیید قطعی سرطان تخمدان فقط با آزمایش‌های متخصص مثل سی‌تی‌اسکن، نمونه‌برداری با سوزن (بیوپسی)، لاپاراسکوپی یا جراحی ممکن است [11].
6. بررسی علت‌های غیرزنانه: اگر سونوگرافی لگن طبیعی باشد، پزشک باید علت‌های دیگر علائم را بررسی کند [11]. مثلاً بیماری کبد، پانکراتیت یا مایع اطراف ریه هم CA125 را بالا می‌برند [18][19][20].

HE4 و ROMA چیست؟

• HE4 (پروتئین ۴ اپیدیدیم انسانی) بعد از CA125 امیدوارکننده‌ترین نشانگر خونی سرطان تخمدان دانسته می‌شود [13]. مزیت آن این است که در بیماری‌های خوش‌خیم کمتر بالا می‌رود: در یک مطالعه ۸٪ در برابر ۲۹٪ برای CA125 [15].
• ROMA (الگوریتم خطر بدخیمی تخمدان) یک عدد آزمایشگاهی ساده نیست. محاسبه‌ای است که HE4، CA125 و یائسه بودن یا نبودن را ترکیب می‌کند و بیمار دارای توده‌ی لگنی را در گروه پرخطر یا کم‌خطر قرار می‌دهد [13][24]. در مطالعه‌ی اصلی، حساسیت آن در زنان یائسه ۹۲.۳٪ و ویژگی آن ۷۵٪ بود [24].
• سطح نرمال ROMA: برای ROMA یک «عدد نرمال» جهانی در منابع بازشده ذکر نشده است. آستانه‌ی آن به کیت آزمایشگاه و وضعیت یائسگی بستگی دارد و در برگه‌ی جواب همان آزمایشگاه نوشته می‌شود.

RMI چیست؟

شاخص خطر بدخیمی (RMI) سه چیز را ترکیب می‌کند: یائسه بودن یا نبودن، سطح CA125 و یافته‌های سونوگرافی. هدف آن تخمین احتمال خوش‌خیم یا بدخیم بودن توده‌ی تخمدان پیش از جراحی است [13]. در مروری که بررسی شد، آستانه‌ی ۲۵۰ برای RMI حساسیت ۸۸٪ و ویژگی ۷۴٪ داشت [13]. محاسبه و تفسیر آن کار پزشک است.

درمان بالا بودن CA125

CA125 خودش بیماری نیست، یک نشانگر است. برای همین «درمان CA125 بالا» در واقع درمان علت آن است. در منابع معتبری که بررسی شد، هیچ دارو، رژیم غذایی یا مکملی برای پایین آوردن خودِ این عدد معرفی نشده است. چند نمونه:

• علت گذرا (مثل قاعدگی): معمولاً درمانی لازم نیست. پزشک ممکن است آزمایش را در زمان دیگری تکرار کند [3][5].
• علت خوش‌خیم زنان (اندومتریوز، فیبروم، کیست، عفونت لگن): درمان بر اساس همان بیماری و علائم آن تصمیم‌گیری می‌شود، نه بر اساس عدد CA125.
• بیماری‌های غیرزنانه: با درمان بیماری زمینه‌ای، CA125 هم ممکن است پایین بیاید. مثلاً در سل صفاقی، طبیعی شدن CA125 با پاسخ به درمان ضدسل همراه بود [22]. در سیروز هم سطح CA125 بعد از تخلیه‌ی مایع شکم (پاراسنتز) سریع پایین می‌آید [18].
• سرطان تخمدان: درمان را تیم متخصص انجام می‌دهد و CA125 برای پیگیری پاسخ به درمان استفاده می‌شود [1]. مطلب سرطان تخمدان چیست؟ را ببینید.

دنبال روش‌های خانگی یا گیاهی برای «پایین آوردن CA125» نروید. پایین آمدن عدد بدون درمان علت، چیزی را حل نمی‌کند و ممکن است بررسی لازم را عقب بیندازد.

آیا CA125 برای غربالگری سرطان تخمدان مناسب است؟

برای زنانی که علامت ندارند و در خطر بالا نیستند، خیر:

• USPSTF (۲۰۱۸) با درجه‌ی D توصیه می‌کند غربالگری سرطان تخمدان در زنان بدون علامت انجام نشود. این توصیه شامل زنانی که سندرم ارثی پرخطر مثل جهش BRCA دارند نمی‌شود [8].
• کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) می‌گوید ثابت نشده که سونوگرافی واژینال و CA125، تنها یا با هم، مرگ ناشی از سرطان تخمدان را در زنان با خطر متوسط کم کنند. به گفته‌ی ACOG، جواب‌های مثبت کاذب هم به آزمایش‌های تهاجمی مثل جراحی منجر می‌شوند [9].
• طبق NCI، غربالگری با CA125 و سونوگرافی واژینال با هم تعداد مرگ‌ها را کم نکرده است. جواب مثبت کاذب هم ممکن است به آزمایش‌ها و جراحی‌های غیرضروری، حتی برداشتن تخمدان، ختم شود [7].
• دو کارآزمایی بزرگ UKCTOCS و PLCO کاهش مرگ‌ومیر با غربالگری نشان ندادند [8][13].

زنانی که به دلیل سابقه‌ی خانوادگی یا ژنی در خطر بالا هستند، باید درباره‌ی مشاوره‌ی ژنتیک و برنامه‌ی پیگیری با پزشک صحبت کنند [1][8].

علائم سرطان تخمدان که باید بررسی شوند

طبق NHS، این علائم اگر مکرر باشند (تقریباً ۱۲ بار یا بیشتر در ماه) باید بررسی شوند [10]:

• ورم شکم یا احساس نفخ
• درد یا حساسیت در شکم یا ناحیه‌ی بین دو لگن
• بی‌اشتهایی یا زود سیر شدن بعد از غذا
• نیاز فوری به ادرار یا ادرار کردن بیشتر از معمول

علائم دیگری مثل سوءهاضمه، یبوست یا اسهال، کمردرد، خستگی، کاهش وزن بی‌دلیل و خونریزی غیرعادی از واژن هم ممکن است دیده شوند [10]. این علائم در بسیاری از بیماری‌های دیگر هم هست، ولی بررسی به‌موقع مهم است [10].

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• CA125 شما بالاتر از محدوده‌ی مرجع است: حتی اگر حالتان خوب است، جواب را به متخصص زنان یا پزشک معالج نشان دهید تا درباره‌ی تکرار آزمایش یا سونوگرافی تصمیم بگیرد [3].
• علائم بالا را مکرر دارید، حتی اگر CA125 شما نرمال است، چون CA125 نرمال سرطان را رد نمی‌کند [1][10].
• قبلاً به پزشک مراجعه کرده‌اید ولی علائم خوب نشده، بدتر یا مکررتر شده است [10].
• سابقه‌ی سرطان تخمدان دارید و در پیگیری، عدد CA125 شما بالا رفته است [1].
• سابقه‌ی خانوادگی قوی سرطان تخمدان یا پستان دارید یا جهش BRCA در خانواده شناخته شده است [1].

نوبت متخصص زنان با طبیب‌یاب: اگر CA125 شما بالاست یا نمی‌دانید عدد آزمایشتان با توجه به سن، زمان قاعدگی و سونوگرافی چه معنایی دارد، متخصص زنان بهترین کسی است که آن را تفسیر کند و قدم بعدی را مشخص کند. برای پیدا کردن متخصص زنان و زایمان و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان زنان و زایمان در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

چه عواملی باعث بالا رفتن CA125 می‌شود؟

قاعدگی، بارداری، اندومتریوز، فیبروم رحم، عفونت لگن، کیست تخمدان، بیماری کبد، پانکراتیت، مایع در شکم یا اطراف ریه و بعضی سرطان‌ها، از جمله سرطان تخمدان [1][5][12][19][20]. بیشتر زنان سالمی که CA125 بالا دارند سرطان ندارند [2].

سطح طبیعی CA-125 چقدر باید باشد؟

در بیشتر آزمایشگاه‌ها سطح بالاتر از ۳۵ U/mL غیرطبیعی حساب می‌شود، ولی محدوده‌ی آزمایشگاه‌ها کمی فرق دارد [2][3]. عدد مرجعِ روی برگه‌ی جواب خودتان را ملاک بگذارید. سطح طبیعی در زنان قبل از یائسگی بالاتر است [13].

آیا آزمایش CA-125 نیاز به ناشتا بودن دارد؟

خیر. برای CA125 ناشتایی یا آمادگی خاصی لازم نیست [1][4]. اگر در همان نوبت آزمایش دیگری دارید که ناشتایی می‌خواهد، دستور آن را رعایت کنید.

بهترین زمان برای آزمایش CA125 چه موقع است؟

بهتر است نمونه در روزهای قاعدگی گرفته نشود، چون ممکن است عدد را ۲ تا ۳ برابر کند [5]. اگر روز آزمایش پریود هستید، به پزشک بگویید [4]. زمان دقیق را پزشکتان تعیین می‌کند.

سطح نرمال آزمایش ROMA چقدر است؟

ROMA یک محاسبه از HE4، CA125 و وضعیت یائسگی است که خطر بدخیمی توده‌ی لگنی را «بالا» یا «پایین» تعیین می‌کند [13][24]. آستانه‌ی آن به کیت آزمایشگاه و یائسگی بستگی دارد و یک عدد نرمال جهانی در منابع بازشده ذکر نشده است. مبنا را برگه‌ی جواب آزمایشگاه قرار دهید.

سرطان تخمدان با چه آزمایشی مشخص می‌شود؟

اگر پزشک به سرطان تخمدان شک کند، معمولاً آزمایش خون (از جمله CA125) و سونوگرافی (واژینال یا شکمی) درخواست می‌کند [11]. تشخیص قطعی با بررسی‌های متخصص مثل سی‌تی‌اسکن، نمونه‌برداری، لاپاراسکوپی یا جراحی است [11]. CA125 به‌تنهایی سرطان را تشخیص نمی‌دهد [2].

اگر CA125 نرمال باشد یعنی سرطان تخمدان ندارم؟

نه لزوماً. در مراحل اولیه‌ی سرطان تخمدان، CA125 ممکن است پایین باشد [1] و فقط در حدود نیمی از تومورهای مرحله‌ی اولیه بالاست [13]. اگر علائم مکرر مثل نفخ، درد لگن، زود سیر شدن یا تکرر ادرار دارید، با وجود جواب نرمال به پزشک مراجعه کنید [10].

کیست تخمدان CA125 را بالا می‌برد؟

ممکن است. کیست تخمدان در فهرست علت‌های غیرسرطانی CA125 بالاست [12]. اندومتریوما (کیست شکلاتی) هم نوعی اندومتریوز است که از علت‌های شناخته‌شده‌ی آن است [1]. نوع کیست را سونوگرافی و متخصص زنان مشخص می‌کنند.

آیا CA125 در مردان هم بالا می‌رود؟

بله. CA125 در مردان هم اندازه‌گیری می‌شود و در بعضی سرطان‌ها، بیماری کبد و آسیت، مایع اطراف ریه، پانکراتیت یا نارسایی قلبی ممکن است بالا باشد [4][18][19][20][21]. محدوده‌ی جداگانه‌ی استانداردی برای مردان وجود ندارد و یک مطالعه حد پایین‌تری را پیشنهاد کرده است [23].

آیا می‌توانم برای اطمینان هر چند ماه یک بار CA125 بدهم؟

اگر علامت ندارید و در خطر بالا نیستید، نه. CA125 برای غربالگری زنان با خطر متوسط توصیه نمی‌شود و جواب مثبت کاذب ممکن است به آزمایش‌ها و جراحی غیرضروری منجر شود [1][7][8]. آزمایش‌های پیاپی برای کسانی معنا دارد که پزشک برای پیگیری درمان یا خطر بالا درخواست کرده است [1].

CA125 خیلی بالا (مثلاً بالای ۱۰۰۰) یعنی چه؟

عددهای بسیار بالا احتمال سرطان تخمدان را بیشتر می‌کنند [14]. ولی عددهای چندصدتایی در سیروز با آسیت یا سل صفاقی هم دیده شده است [18][22]. در هر حال عدد خیلی بالا یعنی باید سریع و کامل توسط متخصص بررسی شوید.

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست. تفسیر جواب CA125 به سن، زمان قاعدگی، علائم و نتیجه‌ی سونوگرافی و آزمایش‌های دیگر بستگی دارد و باید توسط پزشک معالج انجام شود. بدون نظر پزشک، هیچ دارو یا مکملی برای پایین آوردن CA125 مصرف نکنید.

منابع

1. MedlinePlus (National Library of Medicine). CA-125 Blood Test (Ovarian Cancer) (last updated July 2, 2025). https://medlineplus.gov/lab-tests/ca-125-blood-test-ovarian-cancer/
2. MedlinePlus Medical Encyclopedia. CA-125 blood test (reviewed October 14, 2024, by Warren Brenner, MD). https://medlineplus.gov/ency/article/007217.htm
3. Cleveland Clinic. CA-125 Blood Test: Procedure, Results & Interpretation (last reviewed August 5, 2026). https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/17830-ca-125-blood-test
4. Testing.com. Cancer Antigen 125 Test (updated August 6, 2026). https://www.testing.com/tests/ca-125/
5. Liverpool University Hospitals NHS Foundation Trust, Pathology. CA 125 – Tumour Marker Serum. https://pathlabs.rlbuht.nhs.uk/ca125_serum_c.htm
6. National Cancer Institute (NCI). Tumor Marker Tests in Common Use (reviewed December 7, 2023). https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-list
7. National Cancer Institute (NCI). Ovarian, Fallopian Tube, and Primary Peritoneal Cancer Screening (PDQ) – Patient Version (updated May 8, 2025). https://www.cancer.gov/types/ovarian/patient/ovarian-screening-pdq
8. US Preventive Services Task Force. Ovarian Cancer: Screening – Final Recommendation Statement (February 13, 2018). https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/ovarian-cancer-screening
9. American College of Obstetricians and Gynecologists. Committee Opinion No. 716: The Role of the Obstetrician–Gynecologist in the Early Detection of Epithelial Ovarian Cancer in Women at Average Risk. Obstet Gynecol. 2017;130(3):e146-e149. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28832487/
10. NHS. Ovarian cancer – Symptoms (last reviewed 17 November 2025). https://www.nhs.uk/conditions/ovarian-cancer/symptoms/
11. NHS. Ovarian cancer – Tests and next steps (last reviewed 17 November 2025). https://www.nhs.uk/conditions/ovarian-cancer/tests-and-next-steps/
12. Canadian Cancer Society. Cancer antigen 125 (CA125) test (last medical review December 2024). https://cancer.ca/en/treatments/tests-and-procedures/cancer-antigen-125-ca-125-test
13. Charkhchi P, Cybulski C, Gronwald J, Wong FO, Narod SA, Akbari MR. CA125 and Ovarian Cancer: A Comprehensive Review. Cancers (Basel). 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7763876/
14. Moss EL, Hollingworth J, Reynolds TM. The role of CA125 in clinical practice. J Clin Pathol. 2005;58(3):308-312. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15735166/
15. Moore RG, Miller MC, Steinhoff MM, et al. Serum HE4 levels are less frequently elevated than CA125 in women with benign gynecologic disorders. Am J Obstet Gynecol. 2012;206(4):351.e1-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22284961/
16. Mol BW, Bayram N, Lijmer JG, et al. The performance of CA-125 measurement in the detection of endometriosis: a meta-analysis. Fertil Steril. 1998;70(6):1101-1108. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9848302/
17. Babacan A, Kizilaslan C, Gun I, et al. CA 125 and other tumor markers in uterine leiomyomas and their association with lesion characteristics. Int J Clin Exp Med. 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4057864/
18. Edula RGR, Muthukuru S, Moroianu S, et al. CA-125 Significance in Cirrhosis and Correlation with Disease Severity and Portal Hypertension: A Retrospective Study. J Clin Transl Hepatol. 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6160305/
19. Ding L, Zhou YX, He C, et al. Elevated CA125 levels are associated with adverse clinical outcomes in acute pancreatitis: A propensity score-matched study. Pancreatology. 2020;20(5):789-794. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32660761/
20. Topalak O, Saygili U, Soyturk M, et al. Serum, pleural effusion, and ascites CA-125 levels in ovarian cancer and nonovarian benign and malignant diseases: a comparative study. Gynecol Oncol. 2002;85(1):108-113. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11925128/
21. Yilmaz MB, Nikolaou M, Cohen Solal A. Tumour biomarkers in heart failure: is there a role for CA-125? Eur J Heart Fail. 2011;13(6):579-583. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21525015/
22. Simsek H, Savas MC, Kadayifci A, Tatar G. Elevated serum CA 125 concentration in patients with tuberculous peritonitis: a case-control study. Am J Gastroenterol. 1997;92(7):1174-1176. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9219793/
23. Barceló B, Ayllón O, Belmonte M, et al. Proposed reference value of the CA 125 tumour marker in men. Potential applications in clinical practice. Clin Biochem. 2008;41(9):717-722. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18371306/
24. Moore RG, McMeekin DS, Brown AK, et al. A novel multiple marker bioassay utilizing HE4 and CA125 for the prediction of ovarian cancer in patients with a pelvic mass. Gynecol Oncol. 2009;112(1):40-46. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18851871/
25. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Suspected cancer: recognition and referral (NG12), recommendations 1.5.6–1.5.9 and Table 1 (updated 2026). https://www.nice.org.uk/guidance/ng12/chapter/Recommendations-organised-by-site-of-cancer
26. GatewayC (NHS-funded cancer education platform, The Christie NHS Foundation Trust). New NICE Guidance for CA125: Why age matters (15 June 2026). https://www.gatewayc.org.uk/cancer-keys/new-nice-guidance-for-ca125-why-age-matters/