آدنومیوز رحم چیست؟ درمان دارویی، جراحی و تفاوت با فیبروم و اندومتریوز

اگر قاعدگی‌تان هر ماه سنگین‌تر و دردناک‌تر می‌شود، یا در جواب سونوگرافی کلمه‌ی «آدنومیوز» یا «تغییرات آدنومیوزی» را دیده‌اید، احتمالاً می‌خواهید بدانید این یعنی چه و چه درمانی دارد. آدنومیوز یعنی بافتی شبیه پوشش داخلی رحم به داخل دیواره‌ی عضلانی رحم رشد کرده است. این بیماری خوش‌خیم است و سرطان نیست [1][2][9]. درمان آن از مسکن و داروهای هورمونی تا روش‌های کم‌تهاجمی و جراحی متغیر است و انتخابش بیشتر به شدت علائم و برنامه‌ی شما برای بارداری بستگی دارد [7][8].

خلاصه در یک نگاه – آدنومیوز (Adenomyosis) یعنی رشد بافتی شبیه آندومتر (پوشش داخلی رحم) داخل میومتر (عضله‌ی رحم). ممکن است منتشر باشد یا به شکل یک کانون یا توده (آدنومیوما) [1][9][10]. – علائم اصلی: قاعدگی سنگین یا طولانی، درد شدید قاعدگی، درد لگن، درد هنگام رابطه، نفخ و بزرگ شدن رحم. حدود یک نفر از هر سه نفر هیچ علامتی ندارد [1][2]. – تشخیص: معاینه، سونوگرافی واژینال (روش اول) و در صورت نیاز MRI [8][9][10]. – درمان دارویی: مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی، ترانگزامیک اسید، قرص‌های ترکیبی ضدبارداری، پروژستین‌ها (خوراکی، تزریقی یا IUD حاوی لوونورژسترل) و داروهای گروه GnRH [1][8][11]. – روش‌ها و جراحی: آمبولیزاسیون شریان رحمی، ابلیشن آندومتر، اولتراسوند متمرکز (HIFU)، برداشتن موضعی آدنومیوز (آدنومیومکتومی) و هیسترکتومی. فقط هیسترکتومی درمان قطعی است [1][7][8][13]. – فرق با فیبروم: فیبروم توده‌ای مجزا و مرزدار است. آدنومیوز معمولاً مرز مشخص ندارد و در دیواره پخش است [10][27]. – فرق با اندومتریوز: در اندومتریوز این بافت بیرون از رحم رشد می‌کند (مثل تخمدان و لوله‌ها) [1][28]. – علائم آدنومیوز معمولاً بعد از یائسگی برطرف می‌شود [1][3].

آدنومیوز رحم چیست؟

رحم سه لایه دارد. لایه‌ی داخلی آندومتر (Endometrium) است که هر ماه ضخیم می‌شود و در قاعدگی می‌ریزد. لایه‌ی میانی و ضخیم، عضله‌ی رحم یا میومتر (Myometrium) است. در آدنومیوز، بافتی شبیه آندومتر به داخل همین دیواره‌ی عضلانی رشد می‌کند. در نتیجه دیواره‌ی رحم ضخیم و رحم بزرگ می‌شود و گاهی تا دو یا سه برابر اندازه‌ی معمول می‌رسد [1]. از نظر آسیب‌شناسی، آدنومیوز یعنی وجود غدد و بافت زمینه‌ای (استرومای) آندومتر در میومتر و یک بیماری خوش‌خیم است [9][11].

معنی adenomyosis: این کلمه از «adeno» (غده) و «myo» (عضله) ساخته شده است و به همین حضور غدد آندومتر داخل عضله‌ی رحم اشاره دارد [7][9].

آدنومیوز منتشر، فوکال و آدنومیوما

• آدنومیوز منتشر (Diffuse): بافت در بخش بزرگی از دیواره‌ی رحم پخش است [9][10].
• آدنومیوز فوکال (Focal): درگیری محدود به یک یا چند کانون است [9][10].
• آدنومیوما (Adenomyoma): شکلی کانونی که مثل یک توده داخل دیواره‌ی رحم دیده می‌شود. در MRI این توده مرز مشخصی ندارد و ممکن است کیست‌های ریز داشته باشد [10].

آدنومیوز ممکن است در لایه‌ی داخلی یا خارجی میومتر باشد [9]. هنوز هیچ سیستم پذیرفته‌شده و معتبری برای درجه‌بندی شدت آدنومیوز بر اساس تصویربرداری وجود ندارد [9].

آدنومیوز چقدر شایع است و چه کسانی می‌گیرند؟

شیوع دقیق آدنومیوز معلوم نیست، چون خیلی‌ها علامتی ندارند و از آن خبر ندارند [1]. در دو مطالعه، در زنانی که برای مشاوره‌ی پیشگیری از بارداری یا دلایل دیگر به درمانگاه زنان رفته بودند، سونوگرافی در ۳۴.۵ و ۲۰.۹ درصد موارد آدنومیوز را نشان داد [9]. آدنومیوز بیشتر در این افراد دیده می‌شود [1][2][3]:

• سن ۴۰ تا ۵۰ سال (طبق MedlinePlus بیشتر بین ۳۵ تا ۵۰ سال) [1][3]
• سابقه‌ی حداقل یک بارداری یا زایمان [1][3]
• سابقه‌ی جراحی یا اقدام روی رحم، مثل برداشتن فیبروم یا کورتاژ (D&C) [1]
• ابتلا به اندومتریوز [1]

تشخیص آدنومیوز در دهه‌ی سی زندگی، در کسانی که خونریزی غیرطبیعی یا قاعدگی دردناک دارند، رو به افزایش است [1]. طبق کلیولند کلینیک، حدود ۲ تا ۵ درصد نوجوانانی که قاعدگی بسیار دردناک دارند آدنومیوز دارند [1].

علت آدنومیوز چیست؟

علت دقیق آدنومیوز معلوم نیست. پژوهش‌ها نقش هورمون‌ها، ژنتیک، التهاب و آسیب (تروما) را مطرح کرده‌اند [1]. پذیرفته‌ترین نظریه این است که سلول‌های لایه‌ی پایه‌ی آندومتر از یک ناحیه‌ی آسیب‌دیده‌ی مرز آندومتر و میومتر (ناحیه‌ی اتصال یا Junctional Zone) به داخل عضله نفوذ می‌کنند. نظریه‌های دیگر به سلول‌های بنیادی، بقایای بافت جنینی و نفوذ سلول‌ها از سطح بیرونی رحم اشاره دارند [13].

عواملی که در مطالعات با آدنومیوز همراه بوده‌اند [13]:

• سطح بالای استروژن
• شروع زودهنگام قاعدگی و چرخه‌های کوتاه
• شاخص توده‌ی بدنی (BMI) بالاتر
• اندومتریوز
• مصرف تاموکسیفن برای سرطان پستان
• جراحی‌های رحم
• تغییرات ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی

علائم آدنومیوز

حدود یک نفر از هر سه نفر مبتلا هیچ علامتی ندارد [1]. وقتی علامت وجود دارد، این‌ها شایع‌ترند [1][2][3]:

• قاعدگی سنگین یا طولانی، گاهی همراه با لخته [1][3]
• درد و کرامپ شدید قاعدگی که ممکن است با گذشت زمان بدتر شود [1][3][6]
• درد لگن، با یا بدون کرامپ شدید [1]
• درد هنگام رابطه‌ی جنسی [1][2][3]
• نفخ، سنگینی یا احساس پری در شکم [1][2]
• بزرگ شدن رحم [1]
• مشکل در باردار شدن [1]

خونریزی شدید ممکن است به کم‌خونی فقر آهن برسد و خستگی بیاورد [1][4]. اگر خونریزی‌تان سنگین است، مطلب خونریزی شدید قاعدگی و کم‌خونی فقر آهن را هم بخوانید.

شکل آدنومیوز در سونوگرافی و MRI

سونوگرافی واژینال؛ روش اول

سونوگرافی ترانس‌واژینال (از راه واژن) روش اول تصویربرداری برای آدنومیوز است [8][9]. در یک متاآنالیز که مقاله‌ی اجماع MUSA نقل کرده، حساسیت و ویژگی آن در مقایسه با بررسی بافت رحم ۷۸ درصد بود [9]. گروه بین‌المللی MUSA (Morphological Uterus Sonographic Assessment) اصطلاحات مشترکی برای گزارش آدنومیوز تعریف کرده و آن‌ها را به دو دسته تقسیم کرده است [9]:

یافته‌های مستقیم نشان‌دهنده‌ی خود بافت آندومتر در عضله‌اند و نشانه‌های قابل‌اعتمادتری به حساب می‌آیند، هرچند ممکن است ظریف باشند و همه با هم دیده نشوند. یافته‌های غیرمستقیم تغییراتی هستند که این بافت در عضله ایجاد می‌کند [9]. بررسی جریان خون (داپلر) به جدا کردن فیبروم از آدنومیوز کمک می‌کند [9]. در افراد مسن‌تر و یائسه، تصویر نفوذ بافت آندومتر به عضله را باید با احتیاط تفسیر کرد، چون ممکن است نشانه‌ی بیماری بدخیم باشد، نه آدنومیوز [9].

«تغییرات آدنومیوزی» در جواب سونوگرافی یعنی چه؟

وقتی در گزارش نوشته شده «تغییرات آدنومیوزی» یا «نمای مطرح‌کننده‌ی آدنومیوز»، معمولاً یعنی سونوگرافیست یک یا چند یافته از جدول بالا را دیده است. خود این عبارت شدت بیماری را مشخص نمی‌کند، چون هنوز درجه‌بندی معتبری برای شدت وجود ندارد [9]. دیده شدن یافته‌های مستقیم (مثل کیست‌های عضله) تشخیص را قوی‌تر می‌کند [9]، ولی تصمیم درمان به علائم شما بستگی دارد، نه فقط به گزارش [8]. گزارش را با متخصص زنان مرور کنید.

ناحیه‌ی اتصال (Junctional Zone) و EMJ

ناحیه‌ی اتصال لایه‌ی داخلی عضله‌ی رحم، درست زیر آندومتر است. در MRI به شکل یک نوار تیره بین آندومتر روشن و بقیه‌ی عضله دیده می‌شود [10]. EMJ مخفف Endometrial-Myometrial Junction یعنی «محل اتصال آندومتر و میومتر» است. فرضیه‌ی اصلی این است که به هم ریختن همین مرز، شروع آدنومیوز است [11][13].

• در سونوگرافی، ناحیه‌ی اتصال منظم و پیوسته یعنی احتمالاً آدنومیوز وجود ندارد. نامنظم یا ناپیوسته بودن آن یک نشانه‌ی غیرمستقیم است و سونوگرافیست باید دنبال نشانه‌های مستقیم بگردد [9].
• خبرگان MUSA هیچ عدد مرزی برای ضخامت ناحیه‌ی اتصال در سونوگرافی توصیه نکرده‌اند [9].
• در MRI، سال‌ها ضخامت بیشتر از ۱۲ میلی‌متر را نشانه‌ی آدنومیوز می‌دانستند. ولی دقت این معیار در مطالعات متناقض بوده و امروز آن را به‌تنهایی کافی نمی‌دانند [10].

MRI

MRI روش دوم است. در دسترس بودنش کمتر و هزینه‌اش بیشتر است، ولی کمتر به مهارت فرد انجام‌دهنده وابسته است و آدنومیوز را از فیبروم و بیماری‌های هم‌زمان بهتر جدا می‌کند [3][10]. معمولاً وقتی سونوگرافی جواب روشنی نمی‌دهد از MRI استفاده می‌شود [3].

تشخیص قطعی

تنها راه تأیید قطعی، بررسی بافت رحم زیر میکروسکوپ بعد از برداشتن رحم است [3][7]. امروز در بیشتر موارد تشخیص بدون جراحی و با سونوگرافی و MRI گذاشته می‌شود [7][8]. پزشک ممکن است برای رد بیماری‌های جدی‌تر نمونه‌برداری کند [1].

درمان آدنومیوز

همه‌ی مبتلایان به درمان نیاز ندارند. اگر علامتی ندارید یا علائمتان خفیف است، ممکن است درمان لازم نباشد [3]. وقتی علائم زندگی روزمره را مختل می‌کند، درمان بر اساس سه چیز انتخاب می‌شود: نوع علامت (خونریزی، درد یا ناباروری)، شدت آن و اینکه بارداری در برنامه‌تان هست یا نه [7][8].

مهم: در این بخش فقط گروه‌های دارویی معرفی می‌شوند. نوع دارو، مقدار و مدت مصرف را فقط پزشک تعیین می‌کند. هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.

درمان دارویی آدنومیوز

هنوز هیچ دارویی مخصوص آدنومیوز تأیید نشده است. داروهایی که استفاده می‌شوند برای بیماری‌های مشابه (مثل اندومتریوز و خونریزی شدید) هم به کار می‌روند و شواهد اختصاصی برای آدنومیوز محدود است [11][12]. هدف اصلی این داروها کنترل خونریزی و درد است [11].

۱. مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) کرامپ و درد قاعدگی را کم می‌کنند [1][5] و ممکن است خونریزی را هم کمی کم کنند [4]. نقش آن‌ها بیشتر برای علائم خفیف یا وقتی است که علائم وسط درمان هورمونی دوباره بدتر می‌شود. حدود ۲۰ درصد زنان مبتلا به آدنومیوز درد قاعدگی‌ای دارند که به این داروها جواب نمی‌دهد [11]. برای کسی که قصد بارداری دارد و درمان دیگری مصرف نمی‌کند هم گزینه‌ای برای کنترل علائم است [11]. کسانی که اختلال خونریزی، آسم، حساسیت به آسپرین، بیماری کبد یا زخم معده دارند نباید از آن‌ها استفاده کنند [5]. بیشتر بخوانید: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی.

۲. ترانگزامیک اسید دارویی غیرهورمونی و نسخه‌ای است که میزان خونریزی قاعدگی را کم می‌کند [1][4]. مثل NSAIDها بیشتر نقش کمکی دارد [11].

۳. قرص‌های ترکیبی ضدبارداری آندومتر و کانون‌های آدنومیوز را نازک و غیرفعال می‌کنند. در نتیجه خونریزی کم می‌شود، درد کاهش می‌یابد و گاهی قاعدگی قطع می‌شود [11]. شواهد اختصاصی برای آدنومیوز محدود است. در یک کارآزمایی، IUD حاوی لوونورژسترل درد و خونریزی را بیشتر از قرص ترکیبی کم کرد [11].

۴. پروژستین‌ها (IUD هورمونی، خوراکی، تزریقی) – IUD حاوی لوونورژسترل: هورمون را مستقیم داخل رحم آزاد می‌کند. از پرمطالعه‌ترین درمان‌های آدنومیوز است، علائم را بهتر می‌کند، اندازه‌ی رحم را کم می‌کند و عوارض کمی دارد [11]. در یک کارآزمایی، بهبود کیفیت زندگی با آن قابل‌مقایسه با جراحی بود [11]. در رحم‌های خیلی بزرگ احتمال شکست آن بیشتر است [11]. – پروژستین خوراکی و تزریقی: پروژستین‌های خوراکی نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند، ولی تعداد مطالعه‌ها کم است [11]. آمپول تزریقی پروژستین هم جزو گزینه‌های هورمونی است [1].

۵. آگونیست‌های GnRH با توقف موقت فعالیت تخمدان، قاعدگی را قطع و اندازه‌ی رحم را کم می‌کنند. وقتی پروژستین‌ها جواب نمی‌دهند یا تحمل نمی‌شوند، درمان خط دوم هستند [11]. عوارضی شبیه یائسگی مثل گرگرفتگی، خشکی واژن و کاهش تراکم استخوان دارند و معمولاً برای مدت کوتاه تجویز می‌شوند [5][11].

۶. آنتاگونیست‌های خوراکی GnRH گروه جدیدتری هستند که بدون بدتر شدن اولیه‌ی علائم اثر می‌کنند و اثرشان سریع برگشت‌پذیر است. در چند مطالعه حجم رحم و شدت ضایعه‌ها را کم کرده‌اند، ولی داده‌ها محدود است و کارآزمایی‌های تصادفی بیشتری لازم است [12].

درمان هورمونی و بارداری: بیشتر داروهای هورمونی بالا از بارداری هم جلوگیری می‌کنند. اگر برای بارداری اقدام نمی‌کنید، این روش‌ها گزینه‌ی خوبی برای کنترل علائم‌اند. اگر قصد بارداری دارید، برنامه‌ی درمان را جدا با پزشک بچینید [5][11].

کاهش درد در خانه: کیسه‌ی آب گرم، دستگاه TENS و مسکن‌های بدون نسخه می‌توانند درد را کمتر کنند [2].

روش‌های غیرجراحی و کم‌تهاجمی

آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE) رادیولوژیست مداخله‌ای از طریق یک رگ، شریان‌های تغذیه‌کننده‌ی رحم را می‌بندد [4][13]. ACOG آن را یکی از گزینه‌های درمان آدنومیوز می‌داند [5]. در یک متاآنالیز، علائم در ۸۳.۱ درصد بیماران بهتر شد [14]. در یک مرور سیستماتیک سال 2026 روی ۱,۷۰۱ بیمار با آدنومیوز مقاوم به درمان، ۷۶.۴ درصد بهبود قابل‌توجه داشتند، نیاز به اقدام دوباره و هیسترکتومی کم بود و عوارض بیشتر خفیف بود [13]. رحم حفظ می‌شود، ولی داده‌ی بارداری بعد از آن کم است (بخش باروری را ببینید) [20].

ابلیشن آندومتر پوشش داخلی رحم را تخریب می‌کند تا خونریزی کم یا قطع شود [4]. NHS آن را یکی از گزینه‌ها برای وقتی می‌داند که درمان دارویی جواب نداده است [2]. دو نکته‌ی مهم: – فقط برای کسی است که دیگر قصد بارداری ندارد. بارداری بعد از آن بعید است، ولی اگر رخ دهد خطر عوارض جدی خیلی بالا می‌رود و تا یائسگی باید از روش پیشگیری استفاده کرد [4]. – در آدنومیوز سطحی (نفوذ کمتر از ۲.۵ میلی‌متر) نتیجه‌ی خوبی دارد. در آدنومیوز عمیق معمولاً مشکل ادامه پیدا می‌کند و هیسترکتومی پیشنهاد می‌شود [15].

اولتراسوند متمرکز با شدت بالا (HIFU) امواج اولتراسوند متمرکز بافت ضایعه را با گرما تخریب می‌کنند و این روش برش جراحی ندارد [13][16]. مناسب بودن آن به دیده شدن ضایعه بستگی دارد و در آدنومیوز منتشر اثر کمتری دارد [13]. عوارض شدید نادر است، ولی پارگی رحم در بارداری بعدی گزارش شده است. برای کسی که قصد بارداری دارد، نباید کل ضخامت دیواره تخریب شود [16].

جراحی آدنومیوز

آدنومیومکتومی (جراحی حفظ رحم) جراح بافت آدنومیوز را از عضله‌ی رحم برمی‌دارد. روش آن شبیه میومکتومی (برداشتن فیبروم) است [1]. برای کسانی که به درمان دارویی جواب نداده‌اند، نمی‌توانند درمان طولانی دارویی را ادامه دهند یا آدنومیومای کانونی دارند، مطرح می‌شود [17]. در یک مرور سیستماتیک، بیش از سه‌چهارم بیماران بعد از این جراحی بهبود علائم داشتند. میزان عود بسته به مدت پیگیری، از صفر تا نزدیک نصف بیماران متغیر بود [17]. بهترین روش جراحی هنوز مشخص نیست [17].

هیسترکتومی (برداشتن رحم) تنها درمان قطعی آدنومیوز است و معمولاً برای کسی است که فرزندآوری را تمام کرده و علائم شدیدی دارد که به درمان‌های دیگر جواب نداده است [4][7][13]. بعد از آن قاعدگی و بارداری ممکن نیست [1][4] و علائم اغلب کاملاً برطرف می‌شود [3]. بیشتر بخوانید: هیسترکتومی چیست؟

انتخاب درمان بر اساس برنامه‌ی بارداری

درمان آدنومیوز شدید چیست؟

«شدید» تعریف استاندارد ندارد، چون سیستم پذیرفته‌شده‌ای برای درجه‌بندی شدت آدنومیوز وجود ندارد [9]. در عمل، وقتی خونریزی یا درد با داروهای خط اول کنترل نمی‌شود: – اگر فرزندآوری تمام شده، هیسترکتومی درمان قطعی است [3][7]. – اگر می‌خواهید رحم بماند، آگونیست GnRH [11]، UAE [13] یا آدنومیومکتومی [17] مطرح می‌شود. – HIFU در آدنومیوز منتشر اثر کمتری دارد [13] و ابلیشن در آدنومیوز عمیق معمولاً شکست می‌خورد [15].

انتخاب بین این‌ها را متخصص زنان، و در صورت نیاز رادیولوژیست مداخله‌ای و متخصص ناباروری، با هم انجام می‌دهند [13].

تفاوت فیبروم و آدنومیوز

فیبروم (میوم یا لیومیوم) توده‌ای غیرسرطانی است که در رحم یا اطراف آن رشد می‌کند [27]. آدنومیوز توده‌ی جدا نیست، بلکه رشد بافت آندومتر داخل خود عضله است [1][2]. این دو ممکن است با هم وجود داشته باشند و همین تشخیص را در سونوگرافی سخت می‌کند [11].

بیشتر بخوانید: فیبروم رحم چیست؟

تفاوت آدنومیوز و اندومتریوز

هر دو بیماری با بافتی شبیه آندومتر سروکار دارند و هر دو دردناک‌اند. فرق اصلی جای رشد این بافت است [1]. این دو ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشند [1][11].

آیا اندومتر با اندومتریوز فرق دارد؟ بله. اندومتر (آندومتر) نام پوشش طبیعی داخل رحم است [1]. اندومتریوز بیماری‌ای است که در آن سلول‌هایی شبیه همین پوشش در جاهای دیگر بدن رشد می‌کنند [28]. بیشتر بخوانید: آندومتریوز چیست؟

آدنومیوز، باروری، IVF و بارداری

آدنومیوز بیشتر در کسانی دیده می‌شود که قبلاً بچه‌دار شده‌اند، ولی ممکن است بارداری اول یا بعدی را سخت‌تر کند [1]. شواهد این بخش بیشتر از مطالعات مشاهده‌ای با کیفیت پایین تا متوسط است و باید با احتیاط خوانده شود.

آیا آدنومیوز باعث نازایی می‌شود؟

کلیولند کلینیک ناباروری را یکی از علائم و عوارض احتمالی آدنومیوز می‌داند [1]. ولی رابطه‌ی علت و معلولی قطعی ثابت نشده است و مطالعه‌ها بیشتر روی زنانی انجام شده‌اند که برای درمان ناباروری مراجعه کرده‌اند [21][22]. طبق ACOG، اگر یک سال اقدام کرده‌اید و باردار نشده‌اید (یا بالای ۳۵ سال دارید و شش ماه گذشته است)، بررسی ناباروری توصیه می‌شود [29]. در این صورت با متخصص زنان یا ناباروری صحبت کنید. بیشتر بخوانید: ناباروری در زنان و مردان

آدنومیوز چه تأثیری بر IVF دارد؟

• در یک متاآنالیز، شانس بارداری بالینی بعد از IVF/ICSI در زنان مبتلا ۲۸ درصد کمتر و خطر سقط بیشتر بود. ناهمگونی بین مطالعه‌ها زیاد بود [21].
• متاآنالیز دیگری هم میزان تولد زنده‌ی کمتر و سقط بیشتر را نشان داد. بیشتر مطالعه‌ها آدنومیوز منتشر و فوکال را از هم جدا نکرده بودند [22].
• در یک متاآنالیز سال 2023، آدنومیوز علامت‌دار و منتشر با نتیجه‌ی بدتر IVF همراه بود، ولی آدنومیوز بدون علامت نه. کیفیت شواهد پایین یا خیلی پایین بود [23].
• درمان پیش از IVF: یک متاآنالیز نشان داد آگونیست GnRH طولانی‌مدت پیش از انتقال جنین تازه، میزان بارداری بالینی را بالا می‌برد، ولی تولد زنده را بیشتر نمی‌کند [24]. متاآنالیز دیگری هم سودی ندید [22]. پس تصمیم درباره‌ی آن فردی است و با پزشک ناباروری گرفته می‌شود.

نتیجه‌ی بارداری بعد از درمان‌های حفظ رحم

• جراحی: در یک متاآنالیز، بعد از جراحی برداشتن آدنومیوز، حدود ۴۰ درصد زنانی که اقدام کردند باردار شدند. این روش برای کسانی پیشنهاد شد که چند سال ناباروری یا شکست مکرر روش‌های کمک‌باروری داشته‌اند [18].
• HIFU: مرور سیستماتیک شواهد بهبود باروری بعد از HIFU را «بسیار ضعیف» دانست [19].
• UAE: مرور سیستماتیک سال 2026 بارداری بعد از UAE را گزارش کرد، ولی تعداد کل بارداری‌ها کم بود و عوارضی مثل زایمان زودرس و خونریزی هنگام زایمان هم دیده شد [20].

آدنومیوز و بارداری

با آدنومیوز می‌شود باردار شد، ولی مطالعه‌ها خطر بعضی عوارض را بیشتر نشان داده‌اند. یک متاآنالیز بزرگ سال 2026 آدنومیوز را با خطر بیشتر پره‌اکلامپسی، خونریزی پس از زایمان، وزن کم جنین نسبت به سن بارداری، سقط، زایمان زودرس و جای غیرطبیعی جفت همراه دانست. قطعیت این شواهد پایین تا خیلی پایین بود [25]. در یک متاآنالیز دیگر، آدنومیوز منتشر بیشتر از نوع فوکال با زایمان زودرس و فشار خون بالای بارداری همراه بود [26]. پس اگر آدنومیوز دارید، پیش از بارداری و در طول آن، پزشکتان را در جریان بگذارید تا مراقبت دقیق‌تری داشته باشید [25]. بیشتر بخوانید: سقط جنین؛ علائم هشداردهنده

آیا آدنومیوز خطرناک است یا سرطان می‌شود؟

• آدنومیوز سرطان نیست و به سرطان تبدیل نمی‌شود [1].
• خطر جانی ندارد، ولی خونریزی سنگین و درد لگن می‌تواند زندگی روزمره را مختل کند [1].
• علائم ممکن است با گذشت زمان بدتر شود و خونریزی شدید خطر کم‌خونی را بالا می‌برد [1].
• علائم معمولاً بعد از یائسگی برطرف می‌شود، چون استروژن کم می‌شود. رحم ممکن است بزرگ بماند [1][3]. بیشتر بخوانید: یائسگی

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

فوری مراجعه کنید (اورژانس یا همان روز): – درد قاعدگی یا درد لگن شدید که با مسکن بهتر نمی‌شود [2]. – خونریزی خیلی شدید، یا خونریزی سنگین همراه با تنگی نفس. کم‌خونی شدید ناشی از خونریزی ممکن است باعث تنگی نفس شود [4].

نوبت معمولی بگیرید اگر: – قاعدگی‌تان دردناک‌تر، سنگین‌تر یا نامنظم‌تر از قبل شده است [2]. – خونریزی شدید فعالیت روزانه‌تان را مختل می‌کند [2]. – هنگام رابطه درد دارید [1][2]. – حدود سه هفته نفخ یا احساس پری شکم دارید [2]. – بین دو قاعدگی یا بعد از رابطه خونریزی دارید [2]. مطلب خونریزی بین قاعدگی را هم ببینید. – در جواب سونوگرافی «آدنومیوز» یا «تغییرات آدنومیوزی» نوشته شده و علامت دارید یا قصد بارداری دارید.

مشاوره با طبیب‌یاب: اگر قاعدگی دردناک و سنگین دارید یا سونوگرافی‌تان آدنومیوز را نشان داده است، به متخصص زنان مراجعه کنید تا درمانی متناسب با علائم و برنامه‌ی بارداری‌تان انتخاب شود. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان زنان و زایمان در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

درمان آدنومیوز شدید چیست؟

اگر فرزندآوری تمام شده باشد، هیسترکتومی تنها درمان قطعی است [7]. برای حفظ رحم، آگونیست GnRH، آمبولیزاسیون شریان رحمی یا آدنومیومکتومی مطرح می‌شود [11][13][17]. انتخاب به نوع آدنومیوز و برنامه‌ی بارداری بستگی دارد.

تفاوت آدنومیوز و آندومتریوز چیست؟

در آدنومیوز بافت شبیه آندومتر داخل عضله‌ی رحم رشد می‌کند. در اندومتریوز این بافت بیرون از رحم، مثل تخمدان‌ها و لوله‌ها، رشد می‌کند [1][28]. آدنومیوز بیشتر خونریزی شدید می‌دهد [1].

آیا آدنومیوز باعث نازایی می‌شود؟

ممکن است باردار شدن را سخت‌تر کند [1]، ولی رابطه‌ی قطعی ثابت نشده است. در مطالعات IVF، نتیجه در زنان مبتلا به‌طور میانگین بدتر بوده، به‌خصوص در آدنومیوز منتشر و علامت‌دار [21][23].

آدنومیوز چه تأثیری بر IVF دارد؟

متاآنالیزها شانس بارداری و تولد زنده‌ی کمتر و سقط بیشتری نشان داده‌اند، ولی کیفیت شواهد پایین است [21][22][23]. درباره‌ی سود درمان با آگونیست GnRH پیش از IVF نتیجه‌ها متفاوت است [22][24].

آیا آدنومیوز سرطان است؟

نه. آدنومیوز بیماری خوش‌خیم است و به سرطان تبدیل نمی‌شود [1][9].

آیا آدنومیوز خطرناک است؟

خطر جانی ندارد [1]. ولی خونریزی شدید ممکن است به کم‌خونی برسد [1] و در بارداری خطر بعضی عوارض بیشتر است [25].

آیا آدنومیوز خوب می‌شود؟

بعد از یائسگی علائم معمولاً برطرف می‌شود [1][3]. تا آن زمان دارو یا روش‌های دیگر علائم را کنترل می‌کنند. هیسترکتومی بیماری را برای همیشه برطرف می‌کند [1].

آیا آدنومیوز همیشه نیاز به درمان دارد؟

نه. بیشتر مبتلایان به درمان نیاز ندارند [3]. اگر علائم زندگی‌تان را مختل نمی‌کند، پزشک ممکن است فقط پیگیری را پیشنهاد کند.

رژیم غذایی برای آدنومیوز چیست؟

منابع معتبری که برای این مطلب بررسی کردیم (ACOG، NHS، MedlinePlus، کلیولند کلینیک) رژیم غذایی خاصی را برای درمان آدنومیوز معرفی نکرده‌اند. کلیولند کلینیک می‌گوید راهی برای پیشگیری از آدنومیوز شناخته نشده است [1]. تغذیه‌ی سالم برای سلامت عمومی مفید است، ولی جای درمان را نمی‌گیرد. اگر خونریزی شدید دارید، درباره‌ی بررسی کم‌خونی با پزشک صحبت کنید [4].

درمان آدنومیوز در طب سنتی چیست؟

منابع معتبری که بررسی کردیم هیچ داروی گیاهی یا روش طب سنتی را برای درمان آدنومیوز توصیه نکرده‌اند. اگر چنین محصولی مصرف می‌کنید، حتماً به پزشک بگویید.

آدنومیوز منتشر و فوکال چه فرقی دارند؟

در نوع منتشر، بافت در بخش بزرگی از دیواره‌ی رحم پخش است. در نوع فوکال، درگیری به یک یا چند کانون محدود است و گاهی شکل توده (آدنومیوما) دارد [9][10]. نوع منتشر در مطالعات با نتیجه‌ی بدتر IVF و عوارض بیشتر بارداری همراه بوده است [23][26].

EMJ در رحم چیست؟

EMJ مخفف Endometrial-Myometrial Junction یعنی محل اتصال آندومتر و عضله‌ی رحم است. به لایه‌ی داخلی عضله در این محل ناحیه‌ی اتصال (Junctional Zone) هم می‌گویند [10][11]. نامنظم یا ناپیوسته بودن آن در سونوگرافی یکی از نشانه‌های غیرمستقیم آدنومیوز است [9].

شکل آدنومیوز در سونوگرافی چگونه است؟

رحم ممکن است کروی و بزرگ باشد، دیواره‌ی جلو و پشت ضخامت متفاوت داشته باشند و کیست‌های ریز یا جزیره‌های روشن داخل عضله دیده شود. ناحیه‌ی اتصال هم ممکن است نامنظم باشد [9].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص یا درمان پزشک را نمی‌گیرد. اگر درد شدید یا خونریزی خیلی زیاد دارید، فوراً به اورژانس بروید. هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید و درباره‌ی هر درمانی با متخصص زنان مشورت کنید.

منابع

1. Cleveland Clinic. Adenomyosis: Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment. Last updated 30 January 2023. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14167-adenomyosis
2. NHS. Adenomyosis. Page last reviewed: 17 July 2023. https://www.nhs.uk/conditions/adenomyosis/
3. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Adenomyosis. Review date 29 May 2026. https://medlineplus.gov/ency/article/001513.htm
4. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Heavy Menstrual Bleeding. Last updated May 2021, last reviewed May 2026. https://www.acog.org/womens-health/faqs/heavy-menstrual-bleeding
5. ACOG. Dysmenorrhea: Painful Periods. Last updated December 2020, last reviewed January 2022. https://www.acog.org/womens-health/faqs/dysmenorrhea-painful-periods
6. ACOG. Chronic Pelvic Pain. Last updated October 2025. https://www.acog.org/womens-health/faqs/chronic-pelvic-pain
7. Consoli RJ, Carlson K. Adenomyosis. StatPearls. Updated 12 June 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539868/
8. Dason ES, et al. Guideline No. 437: Diagnosis and Management of Adenomyosis. J Obstet Gynaecol Can. 2023;45(6):417-429. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37244746/
9. Harmsen MJ, et al. Consensus on revised definitions of Morphological Uterus Sonographic Assessment (MUSA) features of adenomyosis. Ultrasound Obstet Gynecol. 2022;60(1):118-131. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9328356/
10. Celli V, et al. MRI and Adenomyosis: What Can Radiologists Evaluate? Int J Environ Res Public Health. 2022;19(10). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9140978/
11. Etrusco A, et al. Current Medical Therapy for Adenomyosis: From Bench to Bedside. Drugs. 2023;83(17):1595-1611. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10693526/
12. Donnez J, et al. Role of oral gonadotropin-releasing hormone antagonists in the management of uterine adenomyosis: a narrative review. Reprod Fertil. 2026;7(3):RAF260075. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13548114/
13. Ini’ C, et al. Uterine artery embolization for the treatment of symptomatic adenomyosis: a systematic review. CVIR Endovasc. 2026;9(1):87. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13373142/
14. de Bruijn AM, et al. Uterine Artery Embolization for the Treatment of Adenomyosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Vasc Interv Radiol. 2017;28(12):1629-1642. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29032946/
15. McCausland V, McCausland A. The response of adenomyosis to endometrial ablation/resection. Hum Reprod Update. 1998;4(4):350-359. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9825850/
16. Li Y, et al. Magnetic resonance-guided focused ultrasound surgery for adenomyosis: current evidence and future directions. Front Med (Lausanne). 2026;13:1794748. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13216498/
17. Younes G, Tulandi T. Conservative Surgery for Adenomyosis and Results: A Systematic Review. J Minim Invasive Gynecol. 2018;25(2):265-276. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28739414/
18. Jiang L, et al. Pregnancy Outcomes after Uterus-sparing Operative Treatment for Adenomyosis: A Systematic Review and Meta-analysis. J Minim Invasive Gynecol. 2023;30(7):543-554. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36972750/
19. Chen Y, et al. Systematic review and meta-analysis of reproductive outcomes after high-intensity focused ultrasound (HIFU) treatment of adenomyosis. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2024;92:102433. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38065008/
20. Vanza I, Hosni MM. Pregnancy outcome after uterine artery embolization for uterine adenomyosis: A systematic review. Int J Gynaecol Obstet. 2026 (online ahead of print). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42708500/
21. Vercellini P, et al. Uterine adenomyosis and in vitro fertilization outcome: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod. 2014;29(5):964-977. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24622619/
22. Cozzolino M, et al. The Effect of Uterine Adenomyosis on IVF Outcomes: a Systematic Review and Meta-analysis. Reprod Sci. 2022;29(11):3177-3193. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34981458/
23. Wang XL, et al. Different subtypes of ultrasound-diagnosed adenomyosis and in vitro fertilization outcomes: A systematic review and meta-analysis. Acta Obstet Gynecol Scand. 2023;102(6):657-668. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10201963/
24. Galati G, et al. Medical treatment before in-vitro fertilization in patients with adenomyosis: a systematic review and meta-analysis. J Assist Reprod Genet. 2025;42(2):381-388. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39666211/
25. Etrusco A, et al. The ADELIN analysis: the presence of adenomyosis and its effects on maternal, neonatal, and obstetric outcomes: a systematic review and meta-analysis. Am J Obstet Gynecol. 2026;234(4):919-979. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41232787/
26. Xia Y, Yu H. Systematic review and meta-analysis of adverse pregnancy outcomes with different types of adenomyosis. Int J Gynaecol Obstet. 2025;171(3):1054-1065. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40459223/
27. NHS. Fibroids. Page last reviewed: 17 March 2026. https://www.nhs.uk/conditions/fibroids/
28. NHS. Endometriosis. Page last reviewed: 27 August 2024. https://www.nhs.uk/conditions/endometriosis/
29. ACOG. Evaluating Infertility (FAQ). https://www.acog.org/womens-health/faqs/evaluating-infertility