شاید کسی جوش‌های صورت یا کمرتان را دیده و گفته «این‌ها کبدی است»، یا برای درمان جوش به شما «پاکسازی کبد» پیشنهاد داده‌اند. واقعیت این است که آکنه از بسته شدن منافذ پوست با چربی و سلول‌های مرده و التهاب بعدی ایجاد می‌شود [1][2]، و بیماری کبد علائم پوستی کاملاً متفاوتی مثل زردی، خارش و رگ‌های عنکبوتی دارد [4][5]. در ادامه می‌بینید جوش‌هایی که «کبدی» نامیده می‌شوند در عمل چه هستند، نشانه‌های پوستی واقعی کبد چه شکلی‌اند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.
خلاصه در یک نگاه – «جوش کبدی» تشخیص پزشکی نیست. در منابع معتبری که بررسی کردیم، علل آکنه چربی زیاد پوست، بسته شدن منافذ، باکتری، التهاب و هورمون‌ها هستند و بیماری کبد جزو این علل نیست [1][2]. – ظاهر: جوش‌هایی که به آن‌ها «کبدی» می‌گویند معمولاً همان آکنه‌ی معمولی‌اند: سرسیاه، سرسفید، برجستگی قرمز، جوش چرکی، یا ندول و کیست دردناک روی صورت، سینه و پشت [1]. – علائم پوستی واقعی کبد شبیه جوش نیستند: زردی پوست و سفیدی چشم، خارش، رگ‌های عنکبوتی، قرمزی کف دست، کبودی آسان و سفید شدن ناخن‌ها [4][5]. آکنه در فهرست تظاهرات پوستی بیماری کبد در مرور علمی‌ای که بررسی کردیم نیامده است [4]. – کبد چرب معمولاً هیچ علامتی ندارد [18]. ارتباط آن با آکنه غیرمستقیم و از راه مقاومت به انسولین و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است، نه آسیب کبد [14][16]. – «لکه‌های کبدی» (Liver spots) هم ربطی به کبد ندارند و اثر آفتاب‌اند [10][11]. – فوری: اگر پوست یا سفیدی چشمتان زرد شده، فوری با پزشک تماس بگیرید [6].
آیا «جوش کبدی» واقعاً وجود دارد؟
در منابع پزشکی‌ای که برای این مقاله باز کردیم (NHS، آکادمی پوست آمریکا یا AAD، DermNet و مرورهای علمی PubMed Central)، بیماری کبد جزو علل آکنه نیامده است [1][2]. آکنه هم جزو علائم پوستی بیماری کبد شمرده نشده است [4][5]. پس «جوش کبدی» اصطلاحی عامیانه است، نه نام یک بیماری.
«گرمی کبد» هم مفهومی از طب سنتی است. در منابع پزشکی‌ای که بررسی کردیم، به‌عنوان تشخیص پزشکی یا علت جوش صورت نیامده است.
آکنه واقعاً چطور ایجاد می‌شود؟
آکنه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های پوست است و بیش از ۸۵٪ نوجوانان و جوانان را درگیر می‌کند [15]. مراحل ایجاد آن این‌طور است [1][2][15]:
- چربی زیاد: هورمون‌های آندروژن غدد چربی پوست را بزرگ‌تر و پرکارتر می‌کنند [2].
- بسته شدن منفذ: چربی و سلول‌های مرده‌ی پوست دهانه‌ی فولیکول مو را می‌بندند [1][15].
- باکتری: باکتری Cutibacterium acnes در منفذ بسته رشد می‌کند [15].
- التهاب: بدن به باکتری و مواد آزادشده واکنش التهابی نشان می‌دهد و جوش قرمز و چرکی می‌شود [1][15].
به گفته‌ی NHS، تغییرات هورمونی در بلوغ، قاعدگی، بارداری و یائسگی، بیماری‌هایی مثل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، برخی داروها و محصولات پوست و موی چرب از عوامل آکنه هستند [1]. AAD کم‌خوابی، برخی غذاها، آرایش و محصولات مو و پوست چرب، سیگار و سابقه‌ی خانوادگی را هم عوامل تشدید یا خطر می‌داند. به گفته‌ی AAD، استرس آکنه ایجاد نمی‌کند، ولی ممکن است آکنه‌ی موجود را بدتر کند [2].
جوش‌های کبدی چه شکلی هستند؟
جوشی که اطرافیان «کبدی» می‌نامند در عمل یکی از انواع آکنه‌ی معمولی است. NHS شش شکل آکنه را این‌طور توصیف می‌کند [1]:
| نوع ضایعه | چه شکلی است؟ |
|---|---|
| سرسفید (Whitehead) | برجستگی کوچک هم‌رنگ پوست، گاهی با کمی چرک سفید |
| سرسیاه (Blackhead) | نقطه‌های سیاه یا قهوه‌ای، معمولاً صاف و گاهی کمی برجسته |
| پاپول (Papule) | برجستگی قرمز یا صورتی روی پوست روشن، و قهوه‌ای یا بنفش روی پوست تیره |
| پوسچول (Pustule) | برجستگی پر از چرک |
| ندول و کیست | توده‌های بزرگ‌تر و دردناک زیر پوست که ممکن است به هم راه پیدا کنند |
| جای جوش | فرورفتگی‌های کم‌عمق روی پوست |
آکنه معمولاً صورت، سینه و پشت را درگیر می‌کند [1]. در هیچ‌یک از منابعی که باز کردیم، شکل خاصی از جوش (مثلاً «عمیق»، «بدون سر» یا «قرمز تیره») نشانه‌ی بیماری کبد معرفی نشده است. از روی ظاهر یا محل جوش نمی‌شود فهمید کبد سالم است یا نه.
جوش پشت کمر؛ نشانه‌ی کبد چرب است؟
پشت و سینه از محل‌های معمول آکنه‌اند [1]. علت شایع دیگر جوش‌های ریز روی کمر فولیکولیت است، یعنی التهاب فولیکول مو. فولیکولیت به شکل نقطه‌های قرمز و حساس، اغلب با یک سر چرکی کوچک، روی سینه، پشت، باسن، بازو و پا دیده می‌شود [13]. نوعی از آن را مخمر Malassezia ایجاد می‌کند و ضایعات خارش‌دار و شبیه آکنه روی بالای تنه می‌سازد [13]. فولیکولیت ممکن است با اصلاح یا اپیلاسیون، چرب‌کننده‌های سنگین و برخی داروها هم ایجاد شود [13].
در صفحه‌ی NHS درباره‌ی کبد چرب، جوش یا آکنه جزو علائم نیامده است [18]. در مرور علمی تظاهرات پوستی بیماری کبد هم آکنه یا جوش کمر ذکر نشده است [4].
جوش روی بازو؛ معمولاً کراتوز پیلاریس
برجستگی‌های ریز و زبر پشت بازو که بیشتر به «پوست مرغی» شبیه‌اند، اغلب کراتوز پیلاریس هستند. این برجستگی‌ها هم‌رنگ پوست، قرمز یا قهوه‌ای‌اند و پوست زبر و خشک و گاهی کمی خارش‌دار است. بیشتر روی بخش بیرونی بازو و ران دیده می‌شوند و گاهی روی باسن، تنه و صورت [12]. کراتوز پیلاریس بی‌خطر است و مسری نیست [12]. در منابعی که بررسی کردیم، ارتباطی با کبد برایش ذکر نشده است.
جوش و قرمزی صورت؛ روزاسه را هم در نظر بگیرید
اگر جوش‌های صورت با قرمزی گونه، بینی، پیشانی و چانه همراه است که می‌آید و می‌رود، یا پوست با آب و محصولات آرایشی می‌سوزد، ممکن است روزاسه باشد. روزاسه برجستگی‌های قرمز یا صورتی، گاهی با مایع زرد، و رگ‌های ریز ماندگار ایجاد می‌کند و به گفته‌ی NHS ممکن است با آکنه اشتباه گرفته شود [24].
بیماری کبد واقعاً چه علائمی روی پوست ایجاد می‌کند؟
علائم پوستی شایع‌ترین تظاهرات بیماری مزمن کبد در خارج از خود کبد هستند [4]. علت آن‌ها گشاد شدن عروق و به هم خوردن متابولیسم استروژن دانسته می‌شود [4]. این علائم بیشتر در بیماری مزمن و پیشرفته‌ی کبد، به‌ویژه سیروز، دیده می‌شوند [4][5]. سیروز در مرحله‌ی اولیه معمولاً علامتی ندارد [4]. هیچ‌کدام از این علائم شکل جوش ندارد:
| علامت | چه شکلی است؟ | کجای بدن؟ | بیماری کبدی مرتبط |
|---|---|---|---|
| زردی (یرقان) | پوست و سفیدی چشم زرد می‌شود. روی پوست قهوه‌ای یا تیره، زردی بیشتر در سفیدی چشم دیده می‌شود. ممکن است با خارش، ادرار تیره و مدفوع کم‌رنگ همراه باشد [6]. | پوست، سفیدی چشم، مخاط‌ها [4][6] | بیماری کبد، هپاتیت، سنگ صفرا و چند بیماری دیگر [6] |
| خارش و جای خاراندن | خارش ماندگار و گاه‌به‌گاه که شب‌ها بیشتر می‌شود. خاراندن روی پوست خراش و ضخیم‌شدگی به جا می‌گذارد [4]. | از کف دست و پا شروع می‌شود و ممکن است به پشت، شکم و جلوی ساق برسد [4] | بیشتر بیماری‌های کلستاتیک (اختلال جریان صفرا) مثل کلانژیت صفراوی اولیه، کلانژیت اسکلروزان و انسداد مجاری صفراوی [4] |
| رگ عنکبوتی (Spider angioma) | یک نقطه‌ی قرمز کوچک (حدود نیم تا یک میلی‌متر) در مرکز که رشته‌های قرمز ظریف مثل پای عنکبوت از آن باز شده‌اند. با فشار روی مرکز محو می‌شود و با برداشتن فشار سریع پر می‌شود [4][7]. | صورت، گردن و بالای سینه [4][7] | سیروز، به‌ویژه سیروز الکلی [4][7]. یک مورد تکی در حدود ۱۰ تا ۱۵٪ افراد سالم هم دیده می‌شود و در بارداری و مصرف قرص ضدبارداری هم شایع‌تر است [7]. |
| قرمزی کف دست (Palmar erythema) | قرمزی قرینه در هر دو دست، بدون درد و خارش، که با فشار کم‌رنگ می‌شود [4][8] | برجستگی پایین کف دست (زیر شست و زیر انگشت کوچک) و نوک انگشتان [4][8] | سیروز و بیماری مزمن کبد. در بارداری، پرکاری تیروئید و آرتریت روماتوئید هم دیده می‌شود [8]. |
| کبودی آسان و نقطه‌های خونریزی | کبودی با ضربه‌های جزئی، نقطه‌های ریز قرمز یا بنفش زیر پوست، خونریزی از مخاط‌ها [4][5] | هر جای بدن [4] | بیماری مزمن کبد و سیروز، به‌خاطر کم شدن پلاکت‌ها و اختلال انعقاد [4] |
| ناخن تری (Terry’s nails) | بیشتر ناخن سفید و مات مثل شیشه‌ی مات است، با نوار باریک صورتی یا قهوه‌ای در نوک ناخن و بدون هلال سفید پایین ناخن [4] | ناخن دست، بیشتر شست و انگشت اشاره [4] | بیماری کبد و سیروز [4][5] |
| گزانتلاسما (Xanthelasma) | برجستگی یا پلاک نرم زرد یا زرد-نارنجی که آهسته بزرگ می‌شود [9] | پلک، بیشتر گوشه‌ی داخلی پلک بالا [9] | اختلالات چربی خون و سیروز صفراوی اولیه. اغلب با چربی خون طبیعی هم دیده می‌شود [9]. |
| رگ‌های برجسته‌ی دور ناف (سر مدوزا) | رگ‌های برجسته‌ای که از ناف به اطراف شکم پخش شده‌اند [4] | پوست شکم [4] | فشار خون پورتال شدید در سیروز [4] |
| تغییر انگشت و ناخن | پهن و خمیده شدن نوک انگشتان (چماقی) یا سفید شدن ناخن‌ها [5] | انگشتان دست [5] | سیروز [5] |
برای آشنایی بیشتر با ناخن تری و دیگر خط‌های سفید ناخن، مقاله‌ی علت خط و لکه‌ی سفید روی ناخن را ببینید.
دو نکته را در نظر داشته باشید. اول، بیشتر این علائم مخصوص کبد نیستند و در بیماری‌های دیگر هم دیده می‌شوند [4][7][8]. پس دیدن یکی از آن‌ها به معنی بیماری کبد نیست. دوم، این علائم معمولاً با بهتر شدن بیماری کبد کم می‌شوند و درمان جداگانه ندارند [4]. یعنی باید علت را پیدا کرد.
«لکه‌های کبدی» به کبد ربطی ندارند
لکه‌هایی که در انگلیسی Liver spots و در فارسی گاهی «لکه‌ی کبدی» یا «لک پیری» نامیده می‌شوند، نام علمی‌شان لنتیگوی خورشیدی (Solar lentigo) است [11]. این لکه‌ها به گفته‌ی کلیولند کلینیک به‌جز هم‌رنگ بودن با کبد، هیچ ربطی به کبد ندارند [10]. علتشان قرار گرفتن طولانی در معرض اشعه‌ی فرابنفش خورشید یا دستگاه سولاریوم است [11].
این لکه‌ها صاف، گرد یا بیضی و قهوه‌ای روشن تا تیره‌اند و روی صورت، دست، ساعد و بالاتنه دیده می‌شوند [10][11]. درد و خارش ندارند [10]. اگر لکه‌ای خونریزی کرد، رنگش تغییر کرد یا سیاه شد، لبه‌اش نامنظم شد یا بزرگ شد، به پزشک مراجعه کنید [10].
کبد چرب، مقاومت به انسولین و آکنه: ارتباط واقعی چیست؟
کبد چرب معمولاً علامت ندارد. به گفته‌ی NHS، کبد چرب معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کند و اغلب در آزمایش خون یا سونوگرافی‌ای که برای دلیل دیگری انجام شده پیدا می‌شود [18]. در مراحل بعدی ممکن است خستگی شدید یا درد و ناراحتی سمت راست بالای شکم ایجاد کند [18]. عوامل خطر آن اضافه‌وزن (به‌ویژه چربی دور شکم)، کم‌تحرکی، دیابت نوع ۲، PCOS، فشار خون بالا، چربی خون بالا و سن بالای ۵۰ سال است [18].
تنها مسیر مستند، انسولین است، نه آسیب کبد. کبد پروتئینی به نام SHBG می‌سازد که تستوسترون را در خون به خود می‌چسباند. انسولین ساخت SHBG در کبد را کم می‌کند و در نتیجه تستوسترون آزاد بیشتری در خون می‌ماند [14]. انسولین غدد چربی پوست را هم مستقیماً تحریک می‌کند [14]. پس در فردی که مقاومت به انسولین و انسولین بالا دارد، هم زمینه‌ی کبد چرب هست و هم زمینه‌ی آکنه. ولی این دو از یک ریشه‌ی مشترک می‌آیند و دلیلی وجود ندارد که یکی را علت دیگری بدانیم.
مطالعات چه می‌گویند؟ در یک مطالعه‌ی مقطعی کوچک روی ۶۵ بیمار مبتلا به آکنه و ۶۵ نفر بدون آکنه، سندرم متابولیک در گروه آکنه بیشتر بود (۲۶.۲٪ در برابر ۹.۲٪) [15]. خود نویسندگان حجم کم نمونه را محدودیت اصلی دانستند و سطح انسولین را اندازه نگرفتند [15]. این مطالعه درباره‌ی کبد نبود و فقط یک همراهی را نشان می‌دهد، نه علت و معلول را.
PCOS نقطه‌ی مشترک مهم است. NHS اکنون سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) را با نام جدید انگلیسی Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome یا PMOS معرفی می‌کند. به گفته‌ی NHS، از علائم آن پوست چرب و آکنه، موی زائد، قاعدگی نامنظم، افزایش وزن و لکه‌های تیره و ضخیم پوست گردن یا زیر بغل است. این بیماری خطر دیابت نوع ۲ و کبد چرب را هم بالا می‌برد [17]. در یک مرور علمی، کبد چرب در زنان مبتلا به PCOS شایع‌تر گزارش شده و چاقی شکمی و مقاومت به انسولین عوامل اصلی آن دانسته شده‌اند. زیادی آندروژن هم ممکن است نقش داشته باشد [16]. یعنی در زنی که هم آکنه دارد و هم کبد چرب، باید به PCOS و مقاومت به انسولین فکر کرد، نه به «جوش کبدی».
یک علامت پوستی واقعی مقاومت به انسولین: آکانتوز نیگریکانس به شکل لکه‌های قهوه‌ای، ضخیم و مخملی در چین‌های پوست، بیشتر پشت و کنار گردن، زیر بغل و کشاله‌ی ران دیده می‌شود. معمولاً نشانه‌ی مقاومت به انسولین، چاقی، دیابت نوع ۲ یا PCOS است [19]. این علامت هم جوش نیست، ولی دلیل خوبی برای بررسی قند و متابولیسم بدن است.
تفاوت جوش هورمونی و «جوش کبدی»
| ویژگی | جوش هورمونی | آنچه «جوش کبدی» نامیده می‌شود |
|---|---|---|
| وضعیت پزشکی | الگوی شناخته‌شده‌ی آکنه که هورمون‌ها در آن نقش دارند [14][23] | تشخیص پزشکی نیست. معمولاً همان آکنه‌ی معمولی، فولیکولیت یا کراتوز پیلاریس است [1][12][13] |
| محل معمول | یک‌سوم پایین صورت، روی چانه و خط فک [14] | محل ثابتی ندارد. آکنه هر جای صورت، سینه و پشت ممکن است باشد [1] |
| زمان بروز | اطراف قاعدگی، بارداری، پیش از یائسگی و یائسگی، شروع یا قطع قرص ضدبارداری [23] | الگوی زمانی مشخصی در منابع ندارد |
| ریشه | نوسان هورمون‌ها و آندروژن‌ها. گاهی PCOS یا بیماری زمینه‌ای [14][17][23] | اگر ارتباطی با کبد باشد، از راه مقاومت به انسولین است، نه کبد [14][16] |
| نشانه‌هایی که بررسی بیشتر لازم دارند | آکنه‌ی دیررس یا مقاوم به درمان، شروع پیش از قاعدگی، موی زائد، قاعدگی نامنظم، چاقی شکمی یا لکه‌های تیره‌ی گردن [14] | زردی پوست یا چشم، خارش ماندگار، رگ‌های عنکبوتی، کبودی آسان یا ورم شکم: این‌ها علائم کبدی‌اند و جوش نیستند [5][6] |
برای آشنایی بیشتر با الگوی جوش‌های هورمونی، مقاله‌ی جوش هورمونی چیست؟ را بخوانید.
پاکسازی کبد و «قرص کبد» برای جوش: شواهد چه می‌گویند؟
بسیاری از صفحه‌ها «دتاکس» یا پاکسازی کبد را برای درمان جوش توصیه می‌کنند. شواهد علمی چنین چیزی را تأیید نمی‌کند:
- مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه‌ی آمریکا (NCCIH) می‌گوید پژوهش قانع‌کننده‌ای برای استفاده از رژیم‌های «دتاکس» برای دفع سموم از بدن وجود ندارد [20].
- سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) علیه شرکت‌هایی اقدام کرده‌اند که محصولات دتاکس‌شان مواد پنهان و خطرناک داشته است [20]. آب‌میوه‌های پاستوریزه‌نشده ممکن است بیماری ایجاد کنند و شست‌وشوی روده عوارضی دارد که بعضی از آن‌ها جدی‌اند [20].
- طبق داده‌های پژوهشی در آمریکا، مکمل‌های گیاهی و غذایی حدود ۲۰٪ موارد آسیب کبدی ناشی از دارو و مکمل را تشکیل می‌دهند. بیشتر این موارد کار مکمل‌های چندجزئی است که معمولاً معلوم نیست کدام جزءشان مقصر است [21].
پس مصرف خودسرانه‌ی «قرص کبد»، دمنوش یا مکمل برای درمان جوش نه‌تنها شواهدی ندارد، بلکه ممکن است به خود کبد آسیب بزند. پیش از مصرف هر مکمل با پزشک مشورت کنید.
سرطان کبد و جوش صورت
در فهرست علائم سرطان کبد در NHS، جوش یا آکنه نیامده است [22]. علائمی که NHS ذکر می‌کند این‌ها هستند [22]:
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم
- کم شدن اشتها یا کاهش وزن بدون دلیل
- خستگی و بی‌حالی، یا حالتی شبیه سرماخوردگی
- توده در سمت راست شکم
- تهوع و استفراغ، درد بالا و سمت راست شکم یا شانه‌ی راست، احساس سوءهاضمه و ورم شکم
به توصیه‌ی NHS، اگر پوست یا چشم زرد شد یا استفراغ بیش از ۲ روز طول کشید، فوری به پزشک مراجعه کنید. اگر توده‌ای در شکم دارید، وزنتان بی‌دلیل کم شده یا علائمتان پس از ۲ هفته بهتر نشده، به پزشک مراجعه کنید [22]. جوش صورت به‌تنهایی دلیلی برای نگرانی درباره‌ی سرطان کبد نیست.
درمان جوش: به‌جای کبد، خود آکنه را درمان کنید
آکنه درمان مؤثر دارد. به گفته‌ی AAD، متخصص پوست اغلب دو یا چند درمان را با هم به کار می‌برد و تقریباً هر نوع آکنه‌ای با صبر و درمان درست قابل کنترل است [23].
مراقبت روزانه (طبق NHS) [3]: – پوست را روزی دو بار با یک شوینده‌ی ملایم بشویید. – از محصولات آرایشی و مراقبتی «نان‌کومدوژنیک» (که منافذ را نمی‌بندند) استفاده کنید. – جوش را نکنید و فشار ندهید، چون جای زخم می‌ماند. – پوست را محکم اسکراب نکنید. – هنگام ورزش لباس گشاد و قابل‌تنفس بپوشید.
گروه‌های دارویی رایج آکنه (فقط با تشخیص و تجویز پزشک) [3]: – موضعی: رتینوئیدهای موضعی، بنزوئیل پراکسید و آنتی‌بیوتیک‌های موضعی. – خوراکی: آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی، قرص ضدبارداری ترکیبی برای تنظیم هورمون‌ها، و ایزوترتینوئین برای آکنه‌ی شدید.
انتخاب دارو، مدت مصرف و ترکیب درمان‌ها را پزشک بر اساس نوع و شدت آکنه تعیین می‌کند. هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
اگر کبد چرب یا مقاومت به انسولین دارید: درمان اصلی کبد چرب طبق NHS تغذیه‌ی سالم و متعادل، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته و کاهش وزن است [18]. این کار به خاطر سلامت کبد و متابولیسم بدن لازم است. ولی منبعی که نشان دهد درمان کبد چرب به‌تنهایی آکنه را برطرف می‌کند پیدا نکردیم. آکنه را جداگانه با متخصص پوست درمان کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم و به کدام پزشک؟
متخصص پوست (یا پزشک عمومی) برای جوش: – درمان‌های ساده جواب نداده است [1]. – جوش‌ها زیاد یا عمیق‌اند [1]. – علائم عفونت دارید یا جوش روی روحیه‌تان اثر گذاشته است [1]. – آکنه همراه با قاعدگی نامنظم، موی زائد یا افزایش وزن است. در این حالت پزشک ممکن است PCOS را بررسی کند [14][17].
متخصص داخلی یا گوارش و کبد برای علائم کبدی: – فوری: زرد شدن پوست یا سفیدی چشم [5][6]، ورم شکم یا پاها [5]، یا استفراغ بیش از ۲ روز [22]. – اورژانس: استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا خیلی تیره، یا گیجی ناگهانی و اختلال در صحبت کردن [5]. – مراجعه‌ی برنامه‌ریزی‌شده: اگر رگ‌های قرمز تازه روی پوست، قرمزی کف دست، کبودی آسان، خارش، سفید شدن ناخن‌ها، خستگی دائمی یا کاهش وزن بی‌دلیل دارید و فکر می‌کنید ممکن است مشکل کبدی داشته باشید، به پزشک مراجعه کنید [5].
مشاوره با طبیب‌یاب: برای جوش‌های مقاوم یا دردناک به متخصص پوست مراجعه کنید، و اگر زردی پوست یا چشم، خارش ماندگار یا نشانه‌های دیگر بیماری کبد دارید، به متخصص داخلی یا متخصص گوارش و کبد مراجعه کنید. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان پوست در طبیب‌یاب یا فهرست متخصصان داخلی در طبیب‌یاب را ببینید.
سؤالات متداول
جوش‌های کبدی چه شکلی هستند؟
جوشی به نام «جوش کبدی» در منابع پزشکی وجود ندارد. جوش‌هایی که به آن‌ها کبدی می‌گویند معمولاً همان آکنه‌ی معمولی‌اند: سرسیاه، سرسفید، برجستگی قرمز، جوش چرکی، یا ندول و کیست دردناک روی صورت، سینه و پشت [1]. علائم پوستی واقعی بیماری کبد شبیه جوش نیستند. زردی پوست و چشم، خارش، رگ‌های عنکبوتی، قرمزی کف دست و سفید شدن ناخن‌ها از این علائم‌اند [4][5].
آیا جوش پشت کمر می‌تواند نشانه‌ی کبد چرب باشد؟
در منابعی که بررسی کردیم، جوش پشت کمر جزو علائم کبد چرب نیامده است. کبد چرب معمولاً هیچ علامتی ندارد [18]. پشت از محل‌های معمول آکنه است [1]. فولیکولیت هم از علل شایع جوش‌های ریز و قرمز روی کمر است و گاهی یک سر چرکی کوچک دارد [13].
آیا جوش روی بازو از علائم کبد چرب است؟
نه. برجستگی‌های ریز و زبر پشت بازو معمولاً کراتوز پیلاریس هستند که پوست را شبیه «پوست مرغ» می‌کند. این حالت بی‌خطر و غیرمسری است [12]. فولیکولیت هم ممکن است روی بازو جوش ایجاد کند [13].
علائم ظاهری بیماری کبد چیست؟
زرد شدن پوست و سفیدی چشم، خارش، رگ‌های قرمز عنکبوتی روی صورت و گردن و سینه، قرمزی کف دست، کبودی آسان، سفید و مات شدن ناخن‌ها، ورم شکم و پاها، و در بیماری پیشرفته رگ‌های برجسته‌ی دور ناف [4][5]. زردی پوست یا چشم نیاز به مراجعه‌ی فوری به پزشک دارد [6].
تفاوت جوش هورمونی و کبدی چیست؟
جوش هورمونی الگوی شناخته‌شده‌ای است که بیشتر در یک‌سوم پایین صورت، روی چانه و خط فک دیده می‌شود [14] و با قاعدگی، بارداری، یائسگی یا قرص ضدبارداری تغییر می‌کند [23]. «جوش کبدی» تشخیص پزشکی نیست. اگر ارتباطی بین کبد و آکنه باشد، از راه مقاومت به انسولین است که SHBG را کم و تستوسترون آزاد را زیاد می‌کند [14].
آیا سرطان کبد باعث جوش صورت می‌شود؟
در فهرست علائم سرطان کبد در NHS، جوش یا آکنه نیامده است. علائم آن زردی پوست یا چشم، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی، توده یا درد در سمت راست بالای شکم و ورم شکم است [22].
آیا «گرمی کبد» باعث جوش صورت می‌شود؟
«گرمی کبد» مفهومی از طب سنتی است. در منابع پزشکی‌ای که بررسی کردیم، به‌عنوان تشخیص پزشکی یا علت آکنه نیامده است. علل شناخته‌شده‌ی آکنه چربی زیاد پوست، بسته شدن منافذ، باکتری، التهاب و هورمون‌ها هستند [1][2].
آیا پاکسازی کبد یا قرص کبد جوش را درمان می‌کند؟
شواهد قانع‌کننده‌ای برای رژیم‌ها و محصولات «دتاکس» وجود ندارد و برخی محصولات دتاکس مواد پنهان و خطرناک داشته‌اند [20]. مکمل‌های گیاهی و غذایی خودشان از علل آسیب کبد هستند [21]. آکنه را با درمان‌های اثبات‌شده و زیر نظر پزشک درمان کنید [3].
آیا لکه‌های کبدی نشانه‌ی بیماری کبد هستند؟
نه. «لکه‌های کبدی» یا لنتیگوی خورشیدی لکه‌های قهوه‌ای صاف ناشی از آفتاب‌اند و به‌جز رنگشان ربطی به کبد ندارند [10][11]. اگر لکه‌ای بزرگ شد، رنگش تغییر کرد، لبه‌اش نامنظم شد یا خونریزی کرد، به پزشک مراجعه کنید [10].
سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و درمان پزشک را نمی‌گیرد. در این مقاله هیچ دارو، مکمل یا محصول خاصی توصیه نشده است. برای درمان آکنه با متخصص پوست مشورت کنید. اگر زردی پوست یا چشم یا هر نشانه‌ی دیگر بیماری کبد دارید، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید.
منابع
- NHS. Acne. https://www.nhs.uk/conditions/acne/
- American Academy of Dermatology (AAD). Acne: Causes. https://www.aad.org/public/diseases/acne/causes/acne-causes
- NHS. Acne — Treatment. https://www.nhs.uk/conditions/acne/treatment/
- Martínez Jiménez S. Cutaneous Manifestations of Liver Disease: A Narrative Review. Cureus. 2024;16(9):e70357. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11513553/
- NHS. Cirrhosis — Symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/cirrhosis/symptoms/
- NHS. Jaundice. https://www.nhs.uk/conditions/jaundice/
- DermNet. Spider telangiectasis. https://dermnetnz.org/topics/spider-telangiectasis
- DermNet. Palmar erythema. https://dermnetnz.org/topics/palmar-erythema
- DermNet. Xanthoma (Xanthelasma). https://dermnetnz.org/topics/xanthoma
- Cleveland Clinic. Liver Spots: Causes, Symptoms and Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21723-liver-spots
- DermNet. Solar lentigo. https://dermnetnz.org/topics/solar-lentigo
- DermNet. Keratosis pilaris. https://dermnetnz.org/topics/keratosis-pilaris
- DermNet. Folliculitis. https://dermnetnz.org/topics/folliculitis
- Elsaie ML. Hormonal treatment of acne vulgaris: an update. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2016;9:241–248. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5015761/
- Chandak S, Singh A, Madke B, Jawade S, Khandelwal R. Acne Vulgaris and Metabolic Syndrome: A Possible Association. Cureus. 2022;14(5):e24750. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9166482/
- Vassilatou E. Nonalcoholic fatty liver disease and polycystic ovary syndrome. World J Gastroenterol. 2014;20(26):8351–8363. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4093689/
- NHS. Polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS), previously called polycystic ovary syndrome (PCOS). https://www.nhs.uk/conditions/polycystic-ovary-syndrome-pcos/
- NHS. Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD / MASLD). https://www.nhs.uk/conditions/non-alcoholic-fatty-liver-disease/
- DermNet. Acanthosis nigricans. https://dermnetnz.org/topics/acanthosis-nigricans
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). “Detoxes” and “Cleanses”: What You Need To Know. https://www.nccih.nih.gov/health/detoxes-and-cleanses-what-you-need-to-know
- Navarro VJ, Khan I, Björnsson E, Seeff LB, Serrano J, Hoofnagle JH. Liver injury from herbal and dietary supplements. Hepatology. 2017;65(1):363–373. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27677775/
- NHS. Liver cancer — Symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/liver-cancer/symptoms/
- American Academy of Dermatology (AAD). Adult acne. https://www.aad.org/public/diseases/acne/really-acne/adult-acne
- NHS. Rosacea. https://www.nhs.uk/conditions/rosacea/
