دسته بندی:
30 تیر 1405 
52 بازدید
دیدن یک لکهٔ سفید کوچک روی ناخن برای بسیاری از افراد نگرانکننده است و اغلب اولین توضیحی که به ذهن میرسد «کمبود کلسیم یا ویتامین» است. اما آنچه منابع پزشکی معتبر میگویند با این باور رایج تفاوت دارد. در این مقاله با استناد به منابع تخصصی پوست و ناخن، این پدیده که در پزشکی لکونیشیا (Leukonychia) نامیده میشود را بررسی میکنیم.
لکونیشیا چیست؟
لکونیشیا به سفید شدن بخشی یا کامل صفحهٔ ناخن گفته میشود که میتواند به شکل نقطه، خط، یا سفیدی کامل ناخن ظاهر شود. طبق طبقهبندی ارائهشده در DermNet NZ، لکونیشیا به دو دستهٔ اصلی تقسیم میشود: لکونیشیای واقعی (True leukonychia) که ناشی از کراتینهشدن غیرطبیعی صفحهٔ ناخن است، و لکونیشیای کاذب (Apparent leukonychia) که ثانویه به بیماری بستر ناخن (nail bed) است و با فشار دادن روی ناخن، سفیدی آن موقتاً محو میشود.
باور رایج «کمبود کلسیم»؛ منابع چه میگویند؟
برخلاف آنچه بسیار تکرار میشود، منابع معتبر کمبود کلسیم را علت اثباتشدهٔ لکهٔ سفید ناخن نمیدانند. کلینیک کلیولند صراحتاً مینویسد که پزشکان و پژوهشگران مطمئن نیستند که کمبودهای تغذیهای اصلاً باعث ایجاد لکهٔ سفید روی ناخن میشوند؛ برخی کمبود آهن، کلسیم یا روی را مطرح کردهاند و برخی دیگر این ارتباط را نمیپذیرند یا شواهد را برای نتیجهگیری کافی نمیدانند. بنابراین ادعای قطعی «لکهٔ سفید یعنی کمبود کلسیم» پشتوانهٔ علمی محکمی ندارد.
در مقابل، آنچه منابع روی آن اتفاقنظر دارند علت شایعتر است: طبق کلینیک کلیولند، آسیب به صفحهٔ ناخن یا ماتریکس ناخن شایعترین علت لکههای سفید ناخن است (مانند ضربه خوردن ناخن، جویدن ناخن، کفش تنگ، یا آسیب حین مانیکور). DermNet NZ نیز لکونیشیای نقطهای را در پی جویدن ناخن، مانیکور، ضربهها و برخوردها، و استفاده از کفش تنگ توصیف میکند. ماتریکس ناخن بافتی در زیر پوست نزدیک ریشهٔ ناخن است که سلولهای سازندهٔ صفحهٔ ناخن را میسازد. طبق فصل Onychoscopy در StatPearls، لکونیشیای واقعی ناشی از ضربهٔ مکرر معمولاً بهصورت لکههای سفید نقطهای یا عرضی دیده میشود که با رشد ناخن به سمت نوک انگشت جابهجا میشوند.
نکتهٔ کلیدی: از آنجا که ناخن رشد کندی دارد، لکهٔ سفید معمولاً مدتی پس از ضربهٔ اولیه دیده میشود و به همین دلیل فرد اغلب ضربهٔ عامل را بهخاطر نمیآورد و آن را به دلایل دیگری مانند تغذیه نسبت میدهد
انواع لکونیشیا و علل هرکدام
جدول زیر بر اساس طبقهبندی DermNet NZ، انواع لکونیشیا را همراه با ویژگیها و علل شایع آنها نشان میدهد.
لکونیشیای کاذب؛ نشانهٔ احتمالی بیماری سیستمیک
برخلاف انواع ناشی از ضربه که معمولاً بیخطرند، لکونیشیای کاذب میتواند بازتاب یک وضعیت داخلی جدیتر باشد و باید جدی گرفته شود.
خطوط Muehrcke
طبق فصل «Muehrcke Lines of the Fingernails» در StatPearls، این خطوط بهصورت نوارهای سفید عرضی موازی با ماه ناخن (لونولا) دیده میشوند و نمونهٔ لکونیشیای کاذباند: با فشار دادن روی ناخن محو میشوند، برخلاف خطوط Mees که با فشار محو نمیشوند. این خطوط با هیپوآلبومینمی مرتبط دانسته شدهاند و از علل شایع آن میتوان به سندرم نفروتیک، گلومرولونفریت، بیماری کبدی و سوءتغذیه اشاره کرد. سازوکار پیشنهادی، ادم موضعی بستر ناخن در پی افت آلبومین است.
ناخن Terry
در این حالت، بخش عمدهٔ صفحهٔ ناخن سفید میشود و تنها نوار باریکی در انتهای ناخن رنگ طبیعی خود را حفظ میکند. طبق DermNet NZ، این الگو با سیروز کبدی، بیماری مزمن کلیه، نارسایی قلبی و هیپوآلبومینمی مرتبط دانسته شده است.
علل نادر ولی مهم خطوط عرضی (Mees)
خطوط Mees نوعی لکونیشیای واقعی عرضی هستند که در عرض ناخن ظاهر میشوند و با رشد ناخن به سمت جلو حرکت میکنند. بر اساس گزارشی در نشریهٔ QJM: An International Journal of Medicine (نمایهشده در PMC)، این خطوط در مسمومیت با آرسنیک دیده میشوند و حدود ۳ تا ۶ هفته طول میکشد تا ظاهر شوند. طبق فصل Thallium Toxicity در StatPearls نیز خطوط Mees در مسمومیت با تالیوم تقریباً یک ماه پس از قرارگیری در معرض سم روی ناخنها پدیدار میشوند.
چه چیزهایی شبیه لکونیشیا هستند اما لکونیشیا نیستند؟
قارچ سطحی سفید ناخن (White Superficial Onychomycosis)
بر اساس DermNet NZ، در این نوع عفونت قارچی ناخن، لکههای سفید پوستهپوسته و فرورفتگیهای ریز روی سطح صفحهٔ ناخن ظاهر میشوند. تفاوت مهم آن با لکونیشیای واقعی این است که این ضایعات سطحیاند و میتوان آنها را از سطح ناخن تراشید و برداشت. تشخیص قطعی و درمان این عفونت نیازمند مراجعه به پزشک است.
ناخن پسوریازیس
طبق فصل «Nail Psoriasis» در StatPearls، لکونیشیا (خطوط سفید روی صفحهٔ ناخن) یکی از یافتههای شناختهشدهٔ پسوریازیس ناخن است و در کنار فرورفتگیهای نقطهای (pitting)، لکههای قرمز در ماه ناخن و خردشدگی صفحهٔ ناخن، از نشانههای درگیری ماتریکس ناخن به شمار میرود. تشخیص افتراقی دقیق نیازمند معاینهٔ پزشک متخصص پوست است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد، لکههای سفید نقطهای روی یک یا چند ناخن بیخطرند و با رشد طبیعی ناخن بهتدریج محو میشوند؛ طبق کلینیک کلیولند، محو شدن کامل لکهها ممکن است برای ناخن دست ۶ تا ۹ ماه و برای ناخن پا ۱۲ تا ۱۸ ماه طول بکشد. اما مراجعه به پزشک در موارد زیر توصیه میشود:
- سفید شدن گستردهٔ همزمان همهٔ یا اکثر ناخنها (احتمال ارتباط با بیماری سیستمیک مانند کبد، کلیه یا قلب)
- ظاهر شدن خطوط عرضی متعدد در چند ناخن بهطور همزمان
- تغییر رنگ یا بافت ناخن که پایدار است و با رشد ناخن از بین نمیرود
- همراهی لکهها با علائم دیگر مانند ضعف، خستگی غیرعادی یا تاری دید
- لکههایی که با تراشیدن سطحی ناخن جدا میشوند (احتمال عفونت قارچی)
تشخیص دقیق علت لکونیشیا، بهویژه در موارد گسترده یا همراه با علائم دیگر، نیازمند معاینهٔ بالینی و در صورت لزوم آزمایشهای تکمیلی توسط پزشک است؛ این مقاله جایگزین تشخیص فردی نیست.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
منابع
- DermNet NZ — White nail (Leukonychia) (طبقهبندی لکونیشیای واقعی/کاذب، علل نوع نقطهای، عرضی و کامل، ارتباط نوع طولی با بیماری داریه، و انجمنهای ناخن Terry)
- Cleveland Clinic — White Spots on Nails (Leukonychia) (نامشخص بودن نقش کمبودهای تغذیهای، آسیب به ناخن بهعنوان شایعترین علت، و مدت زمان محو شدن لکهها)
- NCBI StatPearls — Onychoscopy (نمای لکونیشیای واقعی و الگوی لکههای نقطهای/عرضی ناشی از ضربهٔ مکرر که با رشد ناخن جابهجا میشوند)
- NCBI StatPearls — Muehrcke Lines of the Fingernails (تعریف، محو شدن با فشار، تمایز از خطوط Mees، و ارتباط با هیپوآلبومینمی)
- QJM: An International Journal of Medicine — Arsenic poisoning and Mees’ lines (PMC4986432) (ارتباط خطوط Mees با مسمومیت آرسنیک و بازهٔ ۳ تا ۶ هفتهای ظهور آن)
- NCBI StatPearls — Thallium Toxicity (ظهور خطوط Mees حدود یک ماه پس از قرارگیری در معرض تالیوم)
- NCBI StatPearls — Nail Psoriasis (لکونیشیا بهعنوان یکی از نشانههای درگیری ماتریکس ناخن در پسوریازیس)
- DermNet NZ — Fungal nail infections (توصیف انیکومایکوزیس سطحی سفید و قابل تراشیدن بودن ضایعات سطحی)
