پارستزی صورت چیست؟ گزگز پوست با بتا-آلانین و علت‌های دیگر

چند دقیقه بعد از نوشیدن پیش‌تمرین، صورت، گردن و پشت دست‌هایتان سوزن‌سوزن شده و نگران شده‌اید؟ این حس، که در پزشکی به آن پارستزی می‌گویند، شناخته‌شده‌ترین اثر جانبی مکمل بتا-آلانین است و معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود [1][4]. با این حال گزگز صورت همیشه کار مکمل نیست؛ اگر ناگهانی و یک‌طرفه است، اول بخش علائم هشدار را بخوانید و برای بررسی دقیق‌تر از طریق طبیب‌یاب به متخصص مغز و اعصاب نوبت بگیرید.

پاسخ کوتاه

• پارستزی صورت یعنی احساس گزگز، سوزن‌سوزن شدن، سوزش، مورمور یا بی‌حسی در پوست صورت، بدون اینکه چیزی پوست را لمس کرده باشد [7].
• گزگز صورت، گردن و پشت دست‌ها شایع‌ترین عارضه‌ی بتا-آلانین است. در مطالعات با فرم معمولی، این حس اغلب ظرف ۶۰ تا ۹۰ دقیقه از بین رفته است [1][4].
• تاکنون شواهدی از مضر بودن این گزگز به دست نیامده است. مصرف مقدار زیاد در یک نوبت آن را بیشتر می‌کند. تقسیم مقدار روزانه به نوبت‌های کوچک‌تر یا استفاده از فرم آهسته‌رهش شدتش را کم می‌کند [1][4].
• هشدار: بی‌حسی یا ضعف ناگهانی و یک‌طرفه‌ی صورت همراه با افتادگی صورت، ضعف دست یا اختلال گفتار ممکن است نشانه‌ی سکته باشد. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید [18].

پارستزی چیست؟

پارستزی اصطلاح پزشکی برای حس‌هایی مثل گزگز، سوزش، سوزن‌سوزن شدن، خارش، مورمور یا بی‌حسی روی پوست یا درست زیر آن است. این حس‌ها بدون محرک بیرونی پیدا می‌شوند [7]. بیشتر پارستزی‌ها گذرا و بی‌خطرند، مثل خواب‌رفتن پا بعد از نشستن طولانی. اما پارستزی ماندگار یا تکرارشونده می‌تواند نشانه‌ی مشکلی باشد که باید بررسی شود [7][20].

علت‌های عمومی پارستزی و گزگز دست و پا را در مطلب پارستزی چیست؟ علت سوزن‌سوزن شدن دست و پا جداگانه توضیح داده‌ایم. این‌جا تمرکز روی صورت و بتا-آلانین است.

پارستزی صورت چیست و چه علت‌هایی دارد؟

پارستزی صورت همان حس‌های غیرعادی است، این بار در پیشانی، گونه‌ها، لب‌ها یا اطراف دهان. حس لمس و درد صورت، دندان‌ها و دهان از راه عصب سه‌قلو (تریژمینال) به مغز می‌رسد [12]. هر عاملی که این عصب، مسیرهای حسی مغز یا تعادل املاح و ویتامین‌های بدن را مختل کند، می‌تواند صورت را گزگزی یا بی‌حس کند [7][8].

علت‌های اصلی گزگز صورت:

• تنفس تند و عمیق (هایپرونتیلاسیون) هنگام اضطراب یا حمله‌ی پانیک: می‌تواند بی‌حسی و گزگز اطراف دهان و در بازوها ایجاد کند [9]. «بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن» از علائم حمله‌ی پانیک هم شمرده می‌شود [10].
• اورای میگرن: بعضی افراد پیش از حمله‌ی میگرن بی‌حسی یا گزگزی شبیه سوزن‌سوزن شدن را تجربه می‌کنند. علائم اورا نباید بیش از یک ساعت طول بکشد [11].
• مکمل‌ها: بتا-آلانین گزگز صورت، گردن و پشت دست‌ها می‌دهد [1]. نیاسین با گرگرفتگی همراه با سوزش، گزگز و خارش شناخته می‌شود [5].
• مشکلات عصب سه‌قلو: در نورالژی تریژمینال دردهای ناگهانی و شوک‌مانند، معمولاً در یک طرف صورت، پیش می‌آید. در بعضی افراد این درد به حس سوزش یا درد مداوم تبدیل می‌شود [12].
• فلج بل: علامت اصلی آن ضعف یا ناتوانی در حرکت دادن یک طرف صورت است، مثل افتادن پلک یا گوشه‌ی لب [13].
• مولتیپل اسکلروز (ام‌اس): بی‌حسی یا گزگز در بخش‌های مختلف بدن از علائم شایع آن است [14].
• کمبود کلسیم خون: مثلاً در کم‌کاری غدد پاراتیروئید، گزگز لب‌ها، انگشتان دست و پا از شایع‌ترین علائم است [15].
• کمبود ویتامین B12: می‌تواند علائم عصبی مثل بی‌حسی و سوزن‌سوزن شدن بدهد. اگر دیر درمان شود، ممکن است بخشی از آسیب ماندگار شود [16].
• کارهای دندان‌پزشکی: آسیب به عصب‌های نزدیک دندان، مثلاً هنگام کشیدن دندان عقل، می‌تواند زبان، لب‌ها و چانه را بی‌حس یا گزگزی کند. این حالت معمولاً بهتر می‌شود، ولی ممکن است چند هفته یا چند ماه طول بکشد [17].
• اورژانسی، سکته‌ی مغزی یا حمله‌ی ایسکمیک گذرا (TIA): بی‌حسی یا ضعف ناگهانی صورت، دست یا پا، به‌ویژه در یک طرف بدن [18][19].

برای سکته، کلمه‌ی FAST را به خاطر بسپارید:

• F (صورت): یک طرف صورت افتاده است یا فرد نمی‌تواند لبخند بزند.
• A (دست‌ها): فرد به‌خاطر ضعف یا بی‌حسی یک دست نمی‌تواند هر دو دست را بالا نگه دارد.
• S (گفتار): گفتار نامفهوم یا درهم است.
• T (زمان): وقت تماس فوری با اورژانس است [18][19].

در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید. حتی اگر علائم بعد از چند دقیقه برطرف شد، باز هم بررسی فوری در بیمارستان لازم است، چون TIA می‌تواند هشدار یک سکته مغزی کامل در آینده‌ی نزدیک باشد [19].

بتا-آلانین چیست و چرا ورزشکاران آن را مصرف می‌کنند؟

بتا-آلانین یک اسید آمینه‌ی غیرپروتئین‌ساز است که کبد خودش آن را می‌سازد. مقدار کمی از آن هم از گوشت، مرغ و ماهی به بدن می‌رسد [1][4]. اهمیتش برای ورزشکاران این است که «پیش‌ساز محدودکننده»ی ساخت کارنوزین است، یعنی مقدار کارنوزین عضله به میزان بتا-آلانین در دسترس بستگی دارد [1]. کارنوزین در عضله مثل یک بافر عمل می‌کند و به مهار اسیدی شدن عضله در فعالیت‌های شدید کمک می‌کند [1][4].

جامعه‌ی بین‌المللی تغذیه‌ی ورزشی (ISSN) نتیجه گرفته است که مصرف چندهفته‌ای بتا-آلانین می‌تواند عملکرد در فعالیت‌های شدیدی که بیش از یک دقیقه طول می‌کشند را بهتر کند [1]. با این حال، دفتر مکمل‌های غذایی مؤسسه‌ی ملی سلامت آمریکا (ODS) یادآوری می‌کند که نتایج مطالعات یکدست نیست. به گفته‌ی ODS، درباره‌ی ارزش این مکمل و ایمنی آن در مصرف منظم چندماهه هنوز اجماع کافی وجود ندارد [4].

چرا بتا-آلانین باعث گزگز پوست می‌شود؟

پژوهشی در مجله‌ی Journal of Neuroscience نشان داد که بتا-آلانین در موش از راه گیرنده‌ای به نام MrgprD خارش ایجاد می‌کند. این گیرنده روی گروهی از نورون‌های حسی (در گانگلیون ریشه‌ی خلفی نخاع، DRG) قرار دارد که فقط پوست را عصب‌دهی می‌کنند و به هیستامین پاسخ نمی‌دهند [2]. ISSN هم فعال شدن همین گیرنده را محتمل‌ترین توضیح برای گزگز پوست می‌داند، هرچند آن را فرضیه می‌نامد [1].

در بخش انسانی همان پژوهش، تزریق بتا-آلانین زیر پوست ساعد خارش ایجاد کرد، اما برجستگی (کهیر) یا قرمزی ایجاد نکرد. این یافته نشان می‌دهد که این حس احتمالاً از مسیری مستقل از هیستامین می‌آید [2]. برای همین منطقی است که انتظار نداشته باشیم آنتی‌هیستامین‌ها (داروهای ضدحساسیت) این گزگز را برطرف کنند. پژوهشگران این مسیر را حتی هدفی برای درمان خارش‌هایی معرفی کرده‌اند که به آنتی‌هیستامین جواب نمی‌دهند [2]. با این حال، در منابعی که بررسی کردیم، مطالعه‌ای که اثر آنتی‌هیستامین را مستقیماً روی گزگز بتا-آلانین سنجیده باشد پیدا نشد. پس برای این گزگز خودسرانه دارو مصرف نکنید.

آیا گزگز بتا-آلانین خطرناک است؟

طبق بیانیه‌ی ISSN، تاکنون هیچ شواهدی از مضر بودن این گزگز به دست نیامده است. ISSN مصرف بتا-آلانین را در افراد سالم و در مقادیر توصیه‌شده فعلاً بی‌خطر می‌داند [1]. ODS هم این واکنش را دردناک، جدی یا آسیب‌زا نمی‌داند [4].

یک مرور سیستماتیک و فراتحلیل در سال ۲۰۱۹ بیش از ۱۰۰ مطالعه‌ی انسانی را بررسی کرد. گزگز تنها عارضه‌ی گزارش‌شده بود. در مطالعات باکیفیت، ۱۸.۶٪ از گروه مصرف‌کننده و ۵.۷٪ از گروه دارونما گزگز را گزارش کردند. میزان کنار گذاشتن مطالعه هم در دو گروه مشابه بود [3].

چند نکته‌ی مهم:

• همه گزگز را تجربه نمی‌کنند. شدت آن معمولاً به مقدار بستگی دارد: هرچه مقدار مصرف در یک نوبت بیشتر باشد، گزگز قوی‌تر است [1].
• شدت گزگز از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است [3].
• برای مصرف بیش از یک سال داده‌ی ایمنی وجود ندارد [1][4].
• بیشتر مطالعات روی افراد سالم انجام شده‌اند [3]. پس «بی‌خطر» بودن را نمی‌توان به همه، مثلاً افراد بیمار، تعمیم داد.

گزگز بتا-آلانین کی شروع می‌شود و چقدر طول می‌کشد؟

این حس معمولاً کمی بعد از مصرف شروع می‌شود. در گزارش‌ها، شروع آن حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه پس از مصرف بوده است [3]. بیشتر در صورت، گردن، پشت دست‌ها و بالای تنه حس می‌شود و ممکن است مثل گزگز، سوزن‌سوزن شدن یا سوزش باشد [1][4]. در مطالعاتی که از فرم معمولی (غیرآهسته‌رهش) استفاده کرده‌اند، گزگز معمولاً ظرف ۶۰ تا ۹۰ دقیقه پس از مصرف از بین رفته است [1][4].

اگر گزگز ساعت‌ها ادامه پیدا کند، بدون مصرف مکمل هم پیش بیاید، یا فقط یک طرف صورت یا بدن را درگیر کند، الگوی آن با بتا-آلانین جور نیست و باید بررسی شود.

راه‌های کاهش گزگز بتا-آلانین

ISSN و ODS دو راه را برای کم کردن شدت گزگز معرفی می‌کنند: تقسیم مقدار روزانه به نوبت‌های کوچک‌تر و استفاده از فرم آهسته‌رهش [1][4]. ISSN همچنین یادآوری می‌کند که مصرف مقدار زیاد در یک نوبت با گزگز شدید همراه است [1]. در یک مطالعه‌ی چهارهفته‌ای، گروهی که فرم آهسته‌رهش مصرف کرده بودند، به اندازه‌ی گروه دارونما گزگز گزارش کردند. گروه فرم سریع‌رهش بیشتر گزگز داشتند [3].

به زبان ساده:

• به‌جای مصرف مقدار زیاد در یک نوبت، مقدار روزانه را به نوبت‌های کوچک‌تر تقسیم کنید [1][4].
• اگر گزگز آزارتان می‌دهد، درباره‌ی فرم آهسته‌رهش با پزشک یا داروساز صحبت کنید [1][4].
• اگر پیش‌تمرین هم می‌خورید، برچسب آن را بخوانید. بسیاری از پیش‌تمرین‌ها بتا-آلانین دارند و معمولاً یک‌جا، پیش از تمرین مصرف می‌شوند [1].

مقدار مناسب برای هر فرد به شرایط او بستگی دارد. این مطلب مقدار مصرف تجویز نمی‌کند. جدول زیر تفاوت دو فرم رایج مکمل را از نظر گزگز خلاصه کرده است:

فرق گزگز بتا-آلانین با گرگرفتگی نیاسین

نیاسین (ویتامین B3) به شکل نیکوتینیک اسید، اگر بیش از نیاز بدن مصرف شود، می‌تواند گرگرفتگی بدهد. در گرگرفتگی، پوست صورت، بازوها و سینه به‌خاطر گشاد شدن رگ‌های کوچک زیر پوست قرمز می‌شود. این حالت با سوزش، گزگز و خارش همراه است [5]. گرگرفتگی معمولاً گذراست و بیشتر ناخوشایند است تا سمی. اما گاهی با سردرد، بثورات پوستی، سرگیجه یا افت فشار خون همراه می‌شود [5]. طبق MedlinePlus، گرگرفتگی نیاسین معمولاً پس از چند هفته مصرف کمتر می‌شود [6]. شکل نیکوتین‌آمید نیاسین گرگرفتگی ایجاد نمی‌کند [5].

اگر بعد از مصرف مکمل، پوستتان واقعاً قرمز و داغ شده، احتمال گرگرفتگی نیاسین بیشتر است. اگر فقط گزگز دارید و ظاهر پوست تغییری نکرده، الگو بیشتر به بتا-آلانین شبیه است. برچسب محصول را هم نگاه کنید. اگر گرگرفتگی با سرگیجه، سردرد یا علائم دیگر همراه است، با پزشک مشورت کنید [5].

بتا-آلانین در مکمل‌های پیش‌تمرین

طبق ISSN، بتا-آلانین تقریباً به همه‌ی فرمول‌های پیش‌تمرین بازار راه پیدا کرده است. این محصولات معمولاً یک بار در روز و پیش از تمرین مصرف می‌شوند [1]. پس اگر چند دقیقه بعد از پیش‌تمرین صورتتان گزگز کرد، بتا-آلانینِ داخل آن محتمل‌ترین علت است، به‌ویژه وقتی گزگز در هر دو طرف صورت و گردن است و کمتر از دو ساعت بعد برطرف می‌شود [1][4]. پیش‌تمرین‌ها ترکیبات دیگری هم دارند که عوارض خودشان را دارند:

چه کسانی باید پیش از مصرف بتا-آلانین با پزشک مشورت کنند؟

بیشتر داده‌های ایمنی بتا-آلانین از مطالعه روی افراد سالم به دست آمده است [3]. برای مصرف بیش از یک سال هم داده‌ی ایمنی وجود ندارد [1][4]. در فراتحلیل سال ۲۰۱۹، افزایش اندکی در آنزیم کبدی ALT دیده شد، هرچند مقادیر در محدوده‌ی طبیعی باقی ماندند [3]. به همین دلیل، این گروه‌ها پیش از شروع مصرف بتا-آلانین یا پیش‌تمرین‌های حاوی آن با پزشک یا داروساز مشورت کنند:

• زنان باردار یا شیرده
• افرادی که بیماری کلیوی، کبدی یا بیماری مزمن دیگری دارند
• کسانی که به‌طور منظم دارو مصرف می‌کنند
• نوجوانان
• کسانی که گزگز یا بی‌حسی بدون علت روشن دارند. علت این علائم اول باید مشخص شود و تا آن زمان نباید مکمل یا ویتامین با مقدار زیاد را خودسرانه شروع کرد [8].

چه زمانی گزگز صورت ربطی به بتا-آلانین ندارد و باید به پزشک مراجعه کرد؟

گزگز بتا-آلانین معمولاً کمی پس از مصرف شروع می‌شود و چند ناحیه مثل صورت، گردن و پشت دست‌ها را با هم درگیر می‌کند. در فرم معمولی، این گزگز اغلب ظرف ۶۰ تا ۹۰ دقیقه برطرف می‌شود [1][4]. اگر گزگز شما این الگو را ندارد، علت دیگری را در نظر بگیرید.

فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر:

• بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در یک طرف صورت یا بدن دارید، یا صورت افتاده است، یک دست ضعیف شده یا گفتار نامفهوم است. این علائم حتی اگر برطرف شده باشند هم مهم‌اند [18][19].
• بی‌حسی یا گزگز با ضعف یا ناتوانی در حرکت، گیجی، کاهش هوشیاری، تغییر دید یا مشکل در راه رفتن همراه است، یا بعد از ضربه به سر، گردن یا کمر شروع شده است [8].

در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید اگر:

• گزگز بدون مصرف مکمل هم ادامه دارد، مدام برمی‌گردد یا علت روشنی ندارد [8][20].
• گزگز صورت با درد شوک‌مانند و تیر کشنده در یک طرف صورت همراه است [12].
• علائم اورای میگرن بیش از یک ساعت طول کشیده است [11].
• بی‌حسی لب، زبان یا چانه بعد از کار دندان‌پزشکی بهتر نمی‌شود. در این صورت به دندان‌پزشک خود خبر دهید [17].
• گزگز با خستگی شدید، زخم یا قرمزی زبان یا مشکلات تعادل همراه است. ممکن است لازم باشد کمبود B12 بررسی شود [16].

نوبت‌دهی از طبیب‌یاب

اگر گزگز یا بی‌حسی صورت شما ادامه دارد، بارها تکرار می‌شود یا فقط یک طرف صورت را درگیر می‌کند (و علائم اورژانسی سکته ندارید)، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب به متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست) نوبت بگیرید.

پرسش‌های متداول

پارستزی صورت چیست؟

پارستزی صورت یعنی احساس گزگز، سوزن‌سوزن شدن، سوزش، خارش، مورمور یا بی‌حسی در پوست صورت، بدون اینکه محرکی پوست را لمس کرده باشد [7]. این حس می‌تواند گذرا و بی‌خطر باشد، مثلاً بعد از مصرف بتا-آلانین یا هنگام تنفس تند در اضطراب. گاهی هم نشانه‌ی مشکلی است که باید بررسی شود [1][7][9].

پارستزی چیست؟

پارستزی نام پزشکی هر نوع حس غیرعادی مثل گزگز، سوزن‌سوزن شدن، سوزش یا بی‌حسی روی پوست است و در هر جای بدن ممکن است پیش بیاید [7]. نوع گذرای آن، مثل خواب‌رفتن پا، بسیار شایع و معمولاً بی‌خطر است. نوع ماندگار یا تکرارشونده نیاز به بررسی پزشکی دارد [7][20].

علت پارستزی صورت چیست؟

علت‌های گذرا شامل هایپرونتیلاسیون هنگام اضطراب و پانیک، اورای میگرن و مکمل‌هایی مثل بتا-آلانین و نیاسین است [1][5][9][11]. علت‌های دیگر مشکلات عصب صورت مثل نورالژی تریژمینال، ام‌اس، کمبود کلسیم یا ویتامین B12 و آسیب عصب پس از کارهای دندان‌پزشکی‌اند [12][14][15][16][17]. سکته و TIA مهم‌ترین علت اورژانسی هستند [18][19].

آیا گزگز صورت نشانه‌ی سکته است؟

بیشتر موارد گزگز صورت به سکته ربطی ندارند. اما بی‌حسی یا ضعف ناگهانی و یک‌طرفه‌ی صورت، به‌ویژه همراه با افتادگی صورت، ضعف یک دست یا گفتار نامفهوم، می‌تواند نشانه‌ی سکته یا TIA باشد [18][19]. در این حالت، حتی اگر علائم برطرف شد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید [19].

آیا گزگز بتا-آلانین خطرناک است؟

طبق ISSN، تاکنون شواهدی از مضر بودن این گزگز به دست نیامده است. ODS هم آن را واکنشی جدی یا آسیب‌زا نمی‌داند [1][4]. با این حال، داده‌ی ایمنی برای مصرف بیش از یک سال وجود ندارد و بیشتر مطالعات روی افراد سالم بوده‌اند [1][3][4].

گزگز بتا-آلانین چقدر طول می‌کشد؟

در گزارش‌ها این حس حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه پس از مصرف شروع شده است [3]. در مطالعات با فرم معمولی، گزگز معمولاً ظرف ۶۰ تا ۹۰ دقیقه از بین رفته است [1][4]. اگر گزگز خیلی طولانی‌تر شد یا بدون مصرف مکمل هم پیش آمد، به علت دیگری فکر کنید.

آیا آنتی‌هیستامین گزگز بتا-آلانین را کم می‌کند؟

بعید است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این گزگز احتمالاً از مسیری مستقل از هیستامین ایجاد می‌شود. در آزمایش انسانی، کهیر یا قرمزی هم ایجاد نکرد [2]. با این حال، مطالعه‌ای که اثر آنتی‌هیستامین را مستقیماً روی این گزگز سنجیده باشد در منابع بررسی‌شده پیدا نشد. پس بدون مشورت پزشک دارو مصرف نکنید.

آیا گزگز با ادامه‌ی مصرف بتا-آلانین کمتر می‌شود؟

منابع معتبری که بررسی کردیم، پاسخ روشنی درباره‌ی کم شدن خودبه‌خودی این گزگز با ادامه‌ی مصرف نمی‌دهند. آنچه ثابت شده این است که تقسیم مقدار روزانه به نوبت‌های کوچک‌تر و استفاده از فرم آهسته‌رهش شدت گزگز را کم می‌کند [1][3][4].

فرق گزگز بتا-آلانین با گرگرفتگی نیاسین چیست؟

گرگرفتگی نیاسین با قرمزی و گرمای پوست صورت، سینه و بازوها همراه است و به‌خاطر گشاد شدن رگ‌های کوچک پوست ایجاد می‌شود [5]. گزگز بتا-آلانین یک حس عصبی است. در آزمایش انسانی، کهیر یا قرمزی ایجاد نکرد [2].

چرا بعد از خوردن پیش‌تمرین صورتم گزگز می‌کند؟

بسیاری از پیش‌تمرین‌ها بتا-آلانین دارند و یک‌جا پیش از تمرین مصرف می‌شوند [1]. گزگزی که چند دقیقه بعد از مصرف در صورت، گردن و پشت دست‌ها شروع شود و ظرف حدود یک تا یک‌ونیم ساعت برطرف شود، با بتا-آلانین جور است [1][3][4]. اگر پوست قرمز و داغ شده، نیاسین هم ممکن است نقش داشته باشد [5].

چه کسانی نباید بتا-آلانین مصرف کنند؟

منع مصرف رسمی در منابع بررسی‌شده ذکر نشده است. اما ایمنی بتا-آلانین عمدتاً فقط در افراد سالم و تا حداکثر یک سال بررسی شده است [1][3][4]. پس زنان باردار یا شیرده، افراد مبتلا به بیماری کلیه، کبد یا بیماری مزمن، نوجوانان و کسانی که دارو مصرف می‌کنند، پیش از مصرف باید با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست. مقدار مصرف هر مکمل را باید پزشک یا داروساز با توجه به شرایط شما تعیین کند. اگر بی‌حسی یا ضعف ناگهانی صورت دارید، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

1. Trexler ET, Smith-Ryan AE, Stout JR, et al. International society of sports nutrition position stand: Beta-Alanine. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:30. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4501114/
2. Liu Q, Sikand P, Ma C, et al. Mechanisms of itch evoked by β-alanine. J Neurosci. 2012;32(42):14532–14537. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3491570/
3. Dolan E, Swinton PA, Painelli VS, et al. A Systematic Risk Assessment and Meta-Analysis on the Use of Oral β-Alanine Supplementation. Adv Nutr. 2019;10(3):452–463. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6520041/
4. NIH Office of Dietary Supplements. Dietary Supplements for Exercise and Athletic Performance – Health Professional Fact Sheet. https://ods.od.nih.gov/factsheets/ExerciseAndAthleticPerformance-HealthProfessional/
5. NIH Office of Dietary Supplements. Niacin – Health Professional Fact Sheet. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/
6. MedlinePlus. Niacin (drug information). https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682518.html
7. Cleveland Clinic. Paresthesia: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/24932-paresthesia
8. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Numbness and tingling. https://medlineplus.gov/ency/article/003206.htm
9. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Hyperventilation. https://medlineplus.gov/ency/article/003071.htm
10. NHS. Panic disorder. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/panic-disorder/
11. NHS. Migraine. https://www.nhs.uk/conditions/migraine/
12. NHS. Trigeminal neuralgia. https://www.nhs.uk/conditions/trigeminal-neuralgia/
13. NHS. Bell’s palsy. https://www.nhs.uk/conditions/bells-palsy/
14. NHS. Multiple sclerosis. https://www.nhs.uk/conditions/multiple-sclerosis/
15. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Hypoparathyroidism. https://medlineplus.gov/ency/article/000385.htm
16. NHS. Vitamin B12 or folate deficiency anaemia – Symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/vitamin-b12-or-folate-deficiency-anaemia/symptoms/
17. NHS. Wisdom tooth removal. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/wisdom-tooth-removal/
18. NHS. Symptoms of a stroke. https://www.nhs.uk/conditions/stroke/symptoms/
19. NHS. Transient ischaemic attack (TIA). https://www.nhs.uk/conditions/transient-ischaemic-attack-tia/
20. NHS. Pins and needles. https://www.nhs.uk/symptoms/pins-and-needles/