زینک و تستوسترون؛ آیا مکمل زینک تستوسترون را بالا می‌برد؟ شواهد برای مردان و ورزشکاران

احتمالاً در باشگاه یا تبلیغات شنیده‌اید که «قرص زینک تستوسترون را بالا می‌برد» و حالا می‌خواهید بدانید ارزش خریدن دارد یا نه. جواب کوتاه این است: زینک فقط وقتی به تستوسترون کمک می‌کند که بدن واقعاً کمبود زینک داشته باشد؛ در کسانی که زینک کافی دریافت می‌کنند، مطالعات کنترل‌شده افزایشی در تستوسترون ندیده‌اند [9][10]. ما در طبیب‌یاب شواهد را از دفتر مکمل‌های غذایی مؤسسه‌ی ملی سلامت آمریکا (NIH ODS)، MedlinePlus و مطالعات نمایه‌شده در PubMed کنار هم گذاشته‌ایم تا ببینید زینک کجا کمک می‌کند، کجا نه، و چه زمانی به‌جای مکمل باید سراغ پزشک بروید.

پاسخ کوتاه: آیا زینک تستوسترون را بالا می‌برد؟

• اگر کمبود زینک دارید، احتمالاً بله: در مردانی که زینک دریافتی‌شان را عمداً کم کردند تستوسترون افت کرد، و در سالمندانی که کمبود خفیف زینک داشتند، جبران آن تستوسترون را بالا برد [5][6].
• اگر زینک کافی دارید، شواهدی برای افزایش نیست: در مردان ورزشکار با دریافت یا سطح خونی طبیعی زینک، مکمل ترکیبی روی و منیزیم تستوسترون را تغییر نداد [9][10].
• برای اسپرم هم اثبات نشده است: بزرگ‌ترین کارآزمایی (۲۳۷۰ زوج) نشان داد مکمل اسید فولیک و زینک در مردان کیفیت اسپرم و شانس تولد نوزاد را بهتر نکرد [12].
• زیادی‌اش ضرر دارد: سقف مجاز دریافت روزانه برای بزرگسالان ۴۰ میلی‌گرم از همه‌ی منابع است و مصرف بیشتر در درازمدت می‌تواند مس بدن را کم کند [1][4].
• اگر علائم کمبود تستوسترون دارید (کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، افت توده‌ی عضلانی، خستگی)، به‌جای مکمل‌درمانی خودسرانه با پزشک مشورت کنید [20][22].

زینک چیست و چه ربطی به تستوسترون دارد؟

زینک (روی) یک ماده‌ی معدنی ضروری است که برای فعالیت صدها آنزیم لازم است و در عملکرد ایمنی، ساخت پروتئین و DNA، ترمیم زخم و تقسیم سلولی نقش دارد [1]. بیشتر زینک بدن در عضله‌ی اسکلتی و استخوان قرار دارد [1].

ارتباط زینک با هورمون‌ها شناخته‌شده است: گزارش‌ها نشان داده‌اند دریافت کم زینک با پایین بودن چند هورمون، از جمله تستوسترون، همراه است [4]. MedlinePlus هم «هیپوگنادیسم در مردان» (کم‌کاری بیضه‌ها و کمبود هورمون مردانه) را در فهرست علائم کمبود زینک آورده است [3]. نکته‌ی مهم این است که این رابطه در کمبود دیده می‌شود؛ در افرادی که زینک کافی دارند، زینک اضافه تستوسترون را بالاتر نبرده است [9][10].

چقدر زینک لازم است؟

طبق NIH ODS، مقدار توصیه‌شده‌ی روزانه (RDA) برای مردان بزرگسال ۱۱ میلی‌گرم و برای زنان بزرگسال ۸ میلی‌گرم است؛ در بارداری ۱۱ و در شیردهی ۱۲ میلی‌گرم [1][2]. سقف مجاز دریافت روزانه (UL) برای بزرگسالان ۱۹ سال به بالا ۴۰ میلی‌گرم و برای نوجوانان ۱۴ تا ۱۸ سال ۳۴ میلی‌گرم است و همه‌ی منابع (غذا، نوشیدنی، مکمل و دارو) را شامل می‌شود [2]. این اعداد مقادیر مرجع برای افراد سالم‌اند، نه دوز درمانی؛ تعیین دوز مکمل برای هر فرد کار پزشک است.

چه کسانی بیشتر در معرض کمبود زینک هستند؟

ODS می‌گوید بیشتر مردم آمریکا زینک کافی را از غذا می‌گیرند، اما این گروه‌ها بیشتر در معرض کمبودند [1][2]:

• بیماران گوارشی و کسانی که جراحی چاقی داشته‌اند: مثلاً در بیماری التهابی روده (بیماری کرون و کولیت اولسراتیو) جذب زینک کم و دفع آن زیاد می‌شود [1].
• گیاه‌خواران و وگان‌ها: حبوبات و غلات کامل «فیتات» دارند که زینک را در روده می‌بندد و جذب آن را کم می‌کند؛ گوشت هم منبع زینک قابل‌جذب است [1][2].
• افراد با اختلال مصرف الکل: الکل جذب زینک را کم و دفع ادراری آن را زیاد می‌کند؛ کمبود زینک در ۳۰ تا ۵۰ درصد این افراد دیده شده است [1].
• زنان باردار و شیرده، شیرخواران بالای ۶ ماه که فقط شیر مادر می‌خورند و کودکان مبتلا به کم‌خونی داسی‌شکل [1].
• مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت دیورتیک‌های تیازیدی که دفع ادراری زینک را بالا می‌برند [1].

آیا ورزشکاران زینک بیشتری لازم دارند؟

ODS ورزشکاران را جزو گروه‌های پرخطر نام نمی‌برد [1]، اما چند پژوهش نشانه‌هایی دارند:

• یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز نشان داد غلظت زینک سرم در ورزشکاران کمی پایین‌تر از افراد کم‌تحرک است، با اینکه زینک بیشتری می‌خورند؛ نویسندگان احتمال داده‌اند نیاز ورزشکاران بیشتر باشد [13].
• در یک مطالعه روی دوچرخه‌سواران تفریحی، زینکی که در دو ساعت ورزش با عرق از دست رفت حدود ۹ درصد RDA مردان و ۸ درصد RDA زنان بود [15].
• یک مرور قدیمی‌تر یادآوری می‌کند که رژیم برخی ورزشکاران استقامتی (کربوهیدرات خیلی زیاد، پروتئین و چربی کم) ممکن است زینک کمتری برساند و تشخیص کمبود خفیف هم دشوار است [14].

پس ورزشکاری که عرق زیادی می‌ریزد، رژیم گیاهی یا کم‌کالری دارد یا وزن کم می‌کند، بهتر است رژیمش را با متخصص تغذیه بررسی کند؛ ولی این به معنای کمبود قطعی در همه‌ی ورزشکاران یا نیاز همه به قرص نیست.

شواهد علمی: آیا مکمل زینک تستوسترون را بالا می‌برد؟

کلید فهم این شواهد یک سؤال است: سطح زینک فرد از قبل چقدر بوده؟ نتایج در افراد دچار کمبود و افراد با زینک کافی کاملاً متفاوت است.

وقتی کمبود زینک وجود دارد

• مطالعه‌ی Prasad و همکاران (۱۹۹۶): در ۴ مرد جوان سالم، کم کردن زینک رژیم به مدت ۲۰ هفته تستوسترون سرم را به‌طور معنادار پایین آورد. در ۹ مرد سالمند با کمبود خفیف زینک، شش ماه مکمل تستوسترون را بالا برد. در بخش مقطعی ۴۰ مرد هم زینک سلولی با تستوسترون همبستگی داشت [5]. شمار شرکت‌کنندگان بسیار کم و طراحی بدون گروه دارونما بود.
• مطالعه‌ی Hunt و همکاران (۱۹۹۲): در ۱۱ داوطلب که در بخش متابولیک با رژیم بسیار کم‌زینک تغذیه شدند، حجم مایع منی و تستوسترون سرم کاهش یافت [6].
• مرور نظام‌مند Te و همکاران (۲۰۲۳): ۳۸ مطالعه شامل ۳۰ مطالعه‌ی حیوانی و تنها ۸ مطالعه‌ی بالینی را بررسی کرد و نتیجه گرفت کمبود زینک تستوسترون را کم و جبران آن تستوسترون را بهتر می‌کند؛ خود نویسندگان تأکید کرده‌اند اندازه‌ی اثر به سطح پایه‌ی زینک و تستوسترون، شکل و مقدار مکمل و مدت مصرف بستگی دارد [7]. چون بیشتر مطالعات حیوانی‌اند، قطعیت این نتیجه برای انسان محدود است.
• کشتی‌گیران (Kilic و همکاران، ۲۰۰۶): در ۱۰ کشتی‌گیر مرد، ورزش تا حد خستگی پیش از مکمل‌یاری تستوسترون را پایین آورد، اما پس از ۴ هفته مکمل سولفات روی این افت دیده نشد [8]. این یک مقایسه‌ی قبل و بعد در یک گروه کوچک است و وضعیت پایه‌ی زینک شرکت‌کنندگان در چکیده گزارش نشده است.

وقتی سطح زینک طبیعی است

• ۱۴ مرد سالم با ورزش منظم و دریافت کافی زینک (Koehler و همکاران، ۲۰۰۹): مکمل ترکیبی روی و منیزیم آسپارتات زینک سرم و ادرار را بالا برد، اما تستوسترون کل و آزاد و الگوی دفع متابولیت‌های تستوسترون تغییر معناداری نکرد [9].
• ۴۲ مرد تمرین‌کرده‌ی مقاومتی در کارآزمایی دوسوکور با دارونما (Wilborn و همکاران، ۲۰۰۴): هشت هفته مصرف همین نوع مکمل همراه با تمرین مقاومتی، در هورمون‌های آنابولیک و کاتابولیک، ترکیب بدن، قدرت و استقامت عضلانی تفاوتی با دارونما ایجاد نکرد؛ زینک پلاسمای شرکت‌کنندگان در محدوده‌ی طبیعی بود [10].
• ۶۷ مرد مبتلا به هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک ایزوله (IHH): در یک کارآزمایی تصادفی ۱۸ ماهه، افزودن زینک به درمان هورمونی استاندارد در القای اسپرم‌سازی و نیز در سطح تستوسترون تفاوتی با درمان هورمونی به‌تنهایی نداشت؛ سطح پایه‌ی زینک بیماران پایین نبود [11]. در این بیماری مشکل از هیپوتالاموس یا هیپوفیز (مراکز کنترل هورمونی در مغز) است، نه کمبود زینک [18]، پس نتیجه‌اش را نباید به همه‌ی مردان تعمیم داد.

جمع‌بندی شواهد

به زبان ساده: اگر کمبود زینک دارید، جبران آن ممکن است به برگشتن تستوسترون به حد طبیعی کمک کند؛ اما اگر کمبود ندارید، شواهد موجود نشان نمی‌دهد قرص زینک تستوسترون یا عملکرد ورزشی شما را بالاتر ببرد [9][10][11]. در منابعی که بررسی کردیم، کارآزمایی بزرگ، بلندمدت و دارونمادار در ورزشکاران دچار کمبود اثبات‌شده‌ی زینک پیدا نشد.

زینک و اسپرم؛ برای باروری مردان مفید است؟

زینک در تولیدمثل مردان نقش دارد و کمبود شدید آن حجم مایع منی را کم می‌کند [6]. اما وقتی سؤال این باشد که «آیا مکمل زینک اسپرم را بهتر می‌کند؟»، قوی‌ترین شواهد پاسخ منفی می‌دهند:

• کارآزمایی FAZST (مجله‌ی JAMA، ۲۰۲۰): ۲۳۷۰ زوجی که برای درمان ناباروری مراجعه کرده بودند وارد مطالعه شدند و مردان به‌طور تصادفی ۶ ماه مکمل اسید فولیک و زینک یا دارونما گرفتند. غلظت، تحرک، شکل و حجم اسپرم و شمار کل اسپرم متحرک تفاوت معناداری نکرد و شانس تولد نوزاد هم بهتر نشد (۳۴ درصد در برابر ۳۵ درصد). شکست DNA اسپرم در گروه مکمل کمی بیشتر بود و دل‌درد، تهوع و استفراغ هم در این گروه بیشتر گزارش شد [12].
• در مطالعه‌ی IHH هم افزودن زینک به درمان هورمونی اسپرم‌سازی را بهتر نکرد [11].

اگر برای بارداری با مشکل روبه‌رو هستید، بررسی پزشکی لازم است؛ مقاله‌ی ناباروری در زنان و مردان مراحل این بررسی را توضیح می‌دهد.

زینک و نعوظ

کمبود زینک می‌تواند با هیپوگنادیسم در مردان همراه باشد [3] و هیپوگنادیسم خودش ممکن است باعث کاهش میل جنسی و ناتوانی جنسی شود [18]. اما بیشتر موارد اختلال نعوظ علت‌های دیگری دارند: استرس، خستگی و الکل در موارد گذرا، و فشار خون یا چربی خون بالا، دیابت، افسردگی و اضطراب، مشکلات هورمونی و عوارض دارویی در موارد مکرر [21].

یک مرور نظام‌مند در سال ۲۰۲۱ ترکیبات پرفروش‌ترین مکمل‌های «تستوسترون» و «نعوظ» بازار آمریکا را بررسی کرد. زینک از رایج‌ترین ترکیبات بود، ولی هیچ محصول کاملی کارآزمایی بالینی منتشرشده نداشت و ۶۸ درصد ترکیبات شواهد متناقض، منفی یا ناکافی داشتند [16]. در منابعی که بررسی کردیم، کارآزمایی معتبری پیدا نشد که نشان دهد مکمل زینک اختلال نعوظ را در مردانی که کمبود زینک ندارند درمان می‌کند. NHS توصیه می‌کند اگر اختلال نعوظ تکرار می‌شود به پزشک مراجعه کنید و دارو را بدون مشورت پزشک از اینترنت نخرید [21]. برای آشنایی با علت‌ها و درمان‌ها، مقاله‌ی اختلال نعوظ؛ علل، تشخیص و گزینه‌های درمانی را ببینید.

بهترین زمان مصرف قرص زینک برای مردان

در منابع معتبری که بررسی کردیم، هیچ ساعتی از شبانه‌روز برای «افزایش تستوسترون» برتری نداشته است. توصیه‌ی رایج «قبل از خواب» از پروتکل مکمل‌های ترکیبی روی و منیزیم آمده است؛ در کارآزمایی Wilborn شرکت‌کنندگان همین مکمل را ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از خواب می‌خوردند و باز هم تفاوتی با دارونما دیده نشد [10]. آنچه واقعاً مهم است، فاصله‌گذاری با چیزهایی است که جذب را کم می‌کنند [1][2]:

• آنتی‌بیوتیک‌های کینولون و تتراسایکلین: زینک و این آنتی‌بیوتیک‌ها در روده به هم می‌چسبند و جذب هر دو کم می‌شود؛ آنتی‌بیوتیک را دست‌کم ۲ ساعت قبل یا ۴ تا ۶ ساعت بعد از مکمل زینک بخورید [1][2].
• پنی‌سیلامین (داروی آرتریت روماتوئید و بیماری ویلسون): دست‌کم ۱ ساعت فاصله [1].
• مکمل آهن: مصرف هم‌زمان مکمل‌های حاوی ۲۵ میلی‌گرم آهن یا بیشتر می‌تواند جذب زینک را کم کند؛ آهنی که به غذاهای غنی‌شده اضافه می‌شود این مشکل را ندارد [1].
• غذاهای پرفیتات مثل حبوبات و غلات کامل جذب زینک را کم می‌کنند [1].

اگر زینک معده‌تان را اذیت می‌کند (تهوع یا دل‌درد از عوارض شناخته‌شده‌ی آن است [1][12])، درباره‌ی زمان مصرف نسبت به غذا با داروساز مشورت کنید. اگر داروی دیگری مصرف می‌کنید، فهرست داروها و مکمل‌ها را به پزشک یا داروساز بدهید [2]؛ مقاله‌ی تداخلات دارویی خطرناک هم در این زمینه کمک می‌کند.

«بهترین قرص زینک» کدام است؟

ODS می‌گوید مکمل‌ها شکل‌های مختلفی مثل سولفات، استات و گلوکونات روی دارند و روشن نیست کدام بهتر است [2]؛ جذب سیترات و گلوکونات روی در بزرگسالان جوان تقریباً یکسان و کمی بیشتر از اکسید روی گزارش شده است [1]. تقریباً همه‌ی مولتی‌ویتامین-مینرال‌ها هم زینک دارند [2]، پس اگر مولتی‌ویتامین می‌خورید، زینک آن را هم در جمع دریافت روزانه حساب کنید. انتخاب «بهترین قرص» بیشتر به این بستگی دارد که اصلاً به مکمل نیاز دارید یا نه؛ این را پزشک یا داروساز با توجه به رژیم، داروها و آزمایش‌ها تعیین می‌کند. مقاله‌ی مولتی‌ویتامین‌ها؛ چه کسانی واقعاً به آن‌ها نیاز دارند؟ هم می‌تواند کمک کند.

منابع غذایی زینک برای مردان و ورزشکاران

بیشتر افراد با یک رژیم متنوع زینک کافی می‌گیرند [2]. منابع اصلی طبق ODS عبارت‌اند از [1][2]:

• صدف خوراکی (اویستر): بیشترین زینک را در هر وعده دارد.
• گوشت قرمز، مرغ، ماهی و غذاهای دریایی مثل خرچنگ و لابستر؛ در آمریکا گوشت گاو حدود ۲۰ درصد زینک دریافتی از غذا را تأمین می‌کند.
• غلات صبحانه‌ی غنی‌شده.
• حبوبات، مغزها، غلات کامل، تخم‌مرغ و لبنیات که مقداری زینک دارند؛ زینک منابع گیاهی به‌دلیل فیتات کمتر جذب می‌شود.

میوه و سبزی زینک بسیار کمی دارند [1]. برای گیاه‌خواران، خیساندن حبوبات، غلات و دانه‌ها چند ساعت پیش از پخت و مصرف غذاهای تخمیری ممکن است جذب زینک را بیشتر کند [1].

مصرف زیاد زینک چه خطری دارد؟

زینک غذا به‌ندرت به حد مسمومیت می‌رسد؛ خطر بیشتر از مکمل‌ها و مصرف بیش‌ازحد چسب‌های دندان مصنوعی حاوی زینک است [1]. علائم دریافت زیاد شامل تهوع، سرگیجه، سردرد، ناراحتی معده، استفراغ و بی‌اشتهایی است [1]. مصرف مقادیر بالاتر از سقف مجاز برای چند هفته می‌تواند جذب مس را مختل کند، ایمنی را کاهش دهد و کلسترول خوب (HDL) را پایین بیاورد [1]؛ MedlinePlus هم هشدار می‌دهد مصرف زیاد و طولانی زینک می‌تواند به کمبود مس، آهن یا منیزیم برسد [3]. سقف مجاز ۴۰ میلی‌گرم در روز دقیقاً بر پایه‌ی اثر زینک اضافی روی وضعیت مس تعیین شده است [4].

این سقف برای کسانی که زینک را به دستور پزشک و برای درمان یک بیماری مصرف می‌کنند صدق نمی‌کند؛ این افراد باید زیر نظر پزشک باشند [1].

آزمایش زینک: از کجا بفهمم کمبود دارم؟

در عمل معمولاً زینک سرم یا پلاسما اندازه‌گیری می‌شود، ولی این آزمایش محدودیت‌های مهمی دارد: با سن، جنس و ساعت خون‌گیری تغییر می‌کند، همیشه با مقدار زینک دریافتی هم‌خوان نیست و در عفونت، تغییرات هورمون‌های استروئیدی و تحلیل عضله هم بالا و پایین می‌شود [1]. به همین دلیل پزشک کنار آزمایش، عوامل خطر (مثل دریافت ناکافی کالری، مصرف مزمن الکل و بیماری‌های گوارشی سوءجذبی) و علائم را هم در نظر می‌گیرد [1]. کمبود خفیف زینک به‌دلیل نبود شاخص قطعی دشوار تشخیص داده می‌شود [14].

علائم کمبود زینک شامل عفونت‌های مکرر، ریزش مو، کاهش اشتها، اختلال چشایی و بویایی، زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند و هیپوگنادیسم در مردان است [3]. بسیاری از این علائم علت‌های دیگری هم دارند و تشخیص با پزشک است [2].

اگر علائم کمبود تستوسترون دارید: چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

انجمن اورولوژی آمریکا (AUA) کمبود تستوسترون را ترکیب «سطح پایین تستوسترون» و «علائم یا نشانه‌های مرتبط» تعریف می‌کند و یادآوری می‌کند که این علائم غیراختصاصی‌اند و ممکن است ناشی از خستگی مزمن، استرس یا افسردگی باشند [20]. انجمن غدد درون‌ریز (Endocrine Society) توصیه می‌کند تشخیص فقط با علائم مرتبط و تستوسترون کل ناشتای صبحگاهی که در آزمایش تکراری هم پایین باشد گذاشته شود [19].

در این موارد به پزشک مراجعه کنید [17][18][22]:

• کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظی که تکرار می‌شود
• کاهش توده‌ی عضلانی و توان ورزشی، خستگی، کم‌انرژی بودن، بی‌خوابی یا نوسان خلق
• بزرگ شدن پستان در مردان
• ناباروری
• علائم کمبود زینک همراه با بیماری گوارشی، رژیم بسیار محدود یا مصرف زیاد الکل [1][3]

برای ورزشکاران چند علت دیگر هم مهم است: استرس مزمن ناشی از تمرین بیش‌ازحد (سندرم بیش‌تمرینی) [17]، قطع استروئیدهای آنابولیک، کاهش وزن سریع و شدید، بی‌اشتهایی عصبی و برخی داروها مثل کورتون‌ها و مواد افیونی [18]. هیچ‌کدام از این‌ها با قرص زینک حل نمی‌شود.

پزشک عمومی ممکن است آزمایش تستوسترون را درخواست کند و در صورت تأیید کمبود، شما را به متخصص غدد ارجاع دهد [22]. برای بررسی هورمونی می‌توانید از فهرست متخصصان غدد در طبیب‌یاب و برای اختلال نعوظ یا ناباروری مردان از فهرست متخصصان اورولوژی نوبت بگیرید. برای برنامه‌ی غذایی ورزشی هم کارشناس ارشد تغذیه گزینه‌ی مناسبی است.

پرسش‌های متداول

آیا زینک باعث افزایش تستوسترون می‌شود؟

فقط در صورت کمبود. در مردانی که کمبود زینک داشتند، جبران آن با افزایش تستوسترون همراه بود [5][7]، اما در مردان ورزشکار با زینک کافی، مکمل تستوسترون را بالا نبرد [9][10].

قرص زینک برای تستوسترون کی مفید است؟

وقتی پزشک کمبود زینک را با توجه به علائم، عوامل خطر و آزمایش تشخیص داده باشد [1]. اگر تستوسترون پایین دارید، علت آن باید بررسی شود؛ کمبود زینک فقط یکی از علت‌های احتمالی است [18][19].

بهترین زمان مصرف قرص زینک برای مردان چیست؟

ساعت خاصی برای اثر بیشتر بر تستوسترون ثابت نشده است [10]. مهم‌تر این است که آنتی‌بیوتیک‌های کینولون و تتراسایکلین را دست‌کم ۲ ساعت قبل یا ۴ تا ۶ ساعت بعد از زینک بخورید و زینک را هم‌زمان با مکمل آهن پرمقدار مصرف نکنید [1][2].

آیا زینک برای اسپرم مردان مفید است؟

در بزرگ‌ترین کارآزمایی تصادفی، مکمل اسید فولیک و زینک کیفیت اسپرم و شانس تولد نوزاد را در زوج‌های نابارور بهتر نکرد [12]. بررسی ناباروری باید زیر نظر پزشک انجام شود.

زینک برای ورزشکاران و بدنسازی لازم است؟

همه‌ی ورزشکاران به مکمل نیاز ندارند. ورزشکاران ممکن است زینک سرم کمی پایین‌تر داشته باشند و مقداری زینک با عرق از دست بدهند [13][15]، اما در مردان تمرین‌کرده‌ی مقاومتی با زینک طبیعی، مکمل روی و منیزیم قدرت، ترکیب بدن و هورمون‌ها را بهتر نکرد [10].

آیا زینک و منیزیم تستوسترون را بالا می‌برد؟

در دو مطالعه روی مردان ورزشکار با زینک کافی، تستوسترون کل و آزاد تغییری نکرد [9][10].

بهترین قرص زینک برای تستوسترون کدام است؟

هیچ شکلی از زینک برای افزایش تستوسترون در افراد بدون کمبود اثبات نشده است [9][10] و ODS می‌گوید روشن نیست کدام شکل مکمل زینک بهتر است [2]. نیاز به مکمل و نوع آن را با پزشک یا داروساز مشخص کنید.

مصرف زیاد زینک چه عوارضی دارد؟

تهوع، استفراغ، سرگیجه، سردرد و بی‌اشتهایی در کوتاه‌مدت، و کمبود مس، افت ایمنی و کاهش HDL در مصرف طولانی مقادیر بالا [1][3]. سقف مجاز روزانه برای بزرگسالان ۴۰ میلی‌گرم از همه‌ی منابع است [1][2].

از کجا بفهمم کمبود زینک دارم؟

علائمی مثل عفونت‌های مکرر، ریزش مو، اختلال چشایی و بویایی، دیر خوب شدن زخم و کاهش اشتها می‌توانند نشانه باشند [3]، ولی علت‌های دیگری هم دارند. آزمایش زینک خون محدودیت دارد و پزشک آن را همراه با عوامل خطر تفسیر می‌کند [1].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه‌ی پزشک یا داروساز نیست. مقادیر RDA و UL که در متن آمده مقادیر مرجع برای افراد سالم‌اند، نه دوز درمانی. پیش از شروع مکمل زینک، به‌ویژه اگر آنتی‌بیوتیک، پنی‌سیلامین، دیورتیک یا مکمل آهن مصرف می‌کنید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید و برای علائم کمبود تستوسترون خودسرانه مکمل یا هورمون مصرف نکنید.

منابع

1. NIH Office of Dietary Supplements. Zinc: Fact Sheet for Health Professionals (updated 6 January 2026). https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/
2. NIH Office of Dietary Supplements. Zinc: Fact Sheet for Consumers (updated 4 October 2022). https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-Consumer/
3. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Zinc in diet (review date 21 January 2025). https://medlineplus.gov/ency/article/002416.htm
4. Institute of Medicine, Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Chapter 12: Zinc. National Academies Press; 2001. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK222317/
5. Prasad AS, Mantzoros CS, Beck FW, Hess JW, Brewer GJ. Zinc status and serum testosterone levels of healthy adults. Nutrition. 1996;12(5):344–348. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8875519/
6. Hunt CD, Johnson PE, Herbel J, Mullen LK. Effects of dietary zinc depletion on seminal volume and zinc loss, serum testosterone concentrations, and sperm morphology in young men. Am J Clin Nutr. 1992;56(1):148–157. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1609752/
7. Te L, Liu J, Ma J, Wang S. Correlation between serum zinc and testosterone: A systematic review. J Trace Elem Med Biol. 2023;76:127124. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36577241/
8. Kilic M, Baltaci AK, Gunay M, Gökbel H, Okudan N, Cicioglu I. The effect of exhaustion exercise on thyroid hormones and testosterone levels of elite athletes receiving oral zinc. Neuro Endocrinol Lett. 2006;27(1-2):247–252. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648789/
9. Koehler K, Parr MK, Geyer H, Mester J, Schänzer W. Serum testosterone and urinary excretion of steroid hormone metabolites after administration of a high-dose zinc supplement. Eur J Clin Nutr. 2009;63(1):65–70. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17882141/
10. Wilborn CD, Kerksick CM, Campbell BI, et al. Effects of zinc magnesium aspartate supplementation on training adaptations and markers of anabolism and catabolism. J Int Soc Sports Nutr. 2004;1(2):12–20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18500945/
11. Liu YL, Zhang MN, Tong GY, et al. The effectiveness of zinc supplementation in men with isolated hypogonadotropic hypogonadism. Asian J Androl. 2017;19(3):280–285. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27768007/
12. Schisterman EF, Sjaarda LA, Clemons T, et al. Effect of folic acid and zinc supplementation in men on semen quality and live birth among couples undergoing infertility treatment: a randomized clinical trial. JAMA. 2020;323(1):35–48. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31910279/
13. Chu A, Holdaway C, Varma T, Petocz P, Samman S. Lower serum zinc concentration despite higher dietary zinc intake in athletes: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2018;48(2):327–336. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29164533/
14. Micheletti A, Rossi R, Rufini S. Zinc status in athletes: relation to diet and exercise. Sports Med. 2001;31(8):577–582. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11475319/
15. DeRuisseau KC, Cheuvront SN, Haymes EM, Sharp RG. Sweat iron and zinc losses during prolonged exercise. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2002;12(4):428–437. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12500986/
16. Kuchakulla M, Narasimman M, Soni Y, Leong JY, Patel P, Ramasamy R. A systematic review and evidence-based analysis of ingredients in popular male testosterone and erectile dysfunction supplements. Int J Impot Res. 2021;33(3):311–317. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32358510/
17. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Testosterone (review date 25 January 2026). https://medlineplus.gov/ency/article/003707.htm
18. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Hypogonadism (review date 21 July 2024). https://medlineplus.gov/ency/article/001195.htm
19. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29562364/
20. American Urological Association. Testosterone Deficiency Guideline (published 2018, reviewed and validity confirmed 2024). https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/testosterone-deficiency-guideline
21. NHS. Erectile dysfunction (impotence) (page last reviewed 28 July 2023). https://www.nhs.uk/conditions/erection-problems-erectile-dysfunction/
22. NHS. The “male menopause” (page last reviewed 13 October 2022). https://www.nhs.uk/conditions/male-menopause/